islamic state 2016

Σεμινάριο Δ.Β. μάθησης: «Ισλαμικό Κράτος»: Η νέα μορφή παγκοσμιοποιημένης απειλής

27-28 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2016

TINOS

ANNUAL INTERNATIONAL SUMMER SEMINAR

TINOS, JULY 2-7, 2016
Application form

πολεμος στο συγχρονο κοσμο

Σεμινάριο Δ.Β. μάθησης: «Ο Πόλεμος στον Σύγχρονο Κόσμο: Στρατηγική, Οπλικά συστήματα και Τακτικές»

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ – ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016

wartech

Σεμινάριο Δ.Β. Μάθησης: «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ»

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ – ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016

greek foreign policy

Σεμινάριο Δ.Β. μάθησης: «Ελληνική Εξωτερική Πολιτική: Μύθοι και Πραγματικότητες»

ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2016

ethnotikes 1

Σεμινάριο Δ.Β. μάθησης: «Εθνικισμός, Εθνοτικές Συγκρούσεις και Διεθνείς Σχέσεις: Θεωρία και Πράξη»

MAΡΤΙΟΣ 2016

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. Κοινή Εξωτερική Πολιτική, Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας. ΚΕΠΠΑΑ: Σήμερα, αύριο. Από την Ισμήνη Πάττα (PhD). Δημοσιεύτηκε στο ΕΛ.Ι.Σ.Μ.Ε. 19/12/2015

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Το παρόν άρθρο εξετάζει την παρούσα κατάσταση, τις εξελίξεις μέχρι το 2015 και τις προοπτικές της ΚΕΠΠΑΑ μεσοπρόθεσμα. Επικεντρώνεται στη μετά την Συνθήκη της Λισσαβόνας περίοδο, εστιάζοντας σε θέματα όπως η σχετική ισχύς, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η εξέλιξη προϋπαρχόντων ζητημάτων, η επίδραση της κρίσης του 2008, η ‘ευρωπαϊκή υψηλή στρατηγική’ και η αμυντική βιομηχανία. Καταλήγει ότι: α) η σχετική ισχύς των κρατών έχει πεδίο άσκησης στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑΑ, β) οι προοπτικές της ΚΕΠΠΑΑ εξαρτώνται τόσο από το διεθνές σύστημα όσο και από την εξέλιξη των λειτουργιών διάχυσης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, γ) οι ιδιωτικοί δρώντες της αμυντικής βιομηχανίας είναι προς το παρόν σε ρόλο αποδέκτη των ευρωπαϊκών πολιτικών ενώ, οι μη-ευρωπαϊκές αμυντικές εταιρείες έχουν περιθώρια να διαδραματίσουν ένα ρόλο στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι – διαμέσου των συμπράξεών τους με αντίστοιχες ευρωπαϊκές.
Λέξεις κλειδιά: ΚΕΠΑ, ΚΕΠΠΑΑ, αμυντική βιομηχανία, ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Όταν η Συνθήκη του Μάαστριχτ κατέτασσε την μεταναστευτική πολιτική στον α’ πυλώνα που ήταν υπέρ-εθνικού χαρακτήρα, δηλ. κοινοτικής εμβέλειας, μάλλον κανείς δεν φανταζόταν ότι το 2015, ο Επίτροπος Μετανάστευσης θα πρότεινε την υπαγωγή της στην ΚΕΠΠΑΑ (Κοινή Εξωτερική Πολιτική, Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας), δηλ. στην βασιζόμενη σε διακυβερνητική συνεργασία των κρατών μελών πολιτική (δηλ. στον τότε αντίστοιχο δεύτερο πυλώνα της Συνθήκης Μάαστριχτ). Ο λόγος ήταν ο μεγάλος όγκος και οι συνεπαγόμενοι κίνδυνοι των μεταναστευτικών ροών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) με αφορμή τη κρίση των Σύριων προσφύγων (BBC, (6/10/2015), Αβραμόποπουλος Δημ.). Έτσι – καθόσον η διάκριση σε πυλώνες καταργήθηκε με την Συνθήκη της Λισσαβόνας, η οποία έφερε την εξωτερική πολιτική κάτω από έναν υπερεθνικό έλεγχο αλλά στηριζόμενη στη διακυβερνητική συνεργασία – το Συμβούλιο αναγνώρισε την ανάγκη ώστε ο Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης (για την ΚΕΠΠΑΑ) καθώς και τα κράτη-μέλη, να ασχοληθούν με τη μεταναστευτική κρίση σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής. (Council of the European Union: ‘Council conclusions on Migration, 12 October 2015, ιδιαίτερα οι παράγραφοι 4,9. Επίσης, Donald Tusk, (13/10/2015).
Αλλά και οι διευρυμένες αρμοδιότητες, οι θεσμοί, οι οργανισμοί, και τα νέα θέματα της Συνθήκης της Λισσαβόνας εμπλούτισαν τη agenda της ΚΕΠΠΑ, καταδεικνύοντας την ποικιλία των θεμάτων που άπτονται σήμερα της ΚΕΠΠΑA – δηλαδή που συμπεριλαμβάνει την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) ως το επιχειρησιακό σκέλος της ΚΕΠΠΑ.1
Ακόμη και η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (που υπέστη περικοπές προϋπολογισμών λόγω της κρίσης) μπορεί να επωφεληθεί από την συζητούμενη προσέγγιση μεταναστευτικής και εξωτερικής πολιτικής. Διότι, οι πρόσφατες εξελίξεις καθώς και η ίδια η Συνθήκη της Λισσαβόνας επιφυλάσσουν ουσιαστικό ρόλο όχι μόνο στην οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ αλλά και στην ενίσχυση των ικανοτήτων της ΚΕΠΠΑΑ (όπως θα δούμε στο τελευταίο μέρος).
Επιπλέον, η πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ (Samantha Power) την άνοιξη του 2015 είχε επαναφέρει την ευρύτερη διάσταση της ΚΕΠΠΑΑ – αντίστοιχες σχέσεις ΗΠΑ και ευρωπαϊκών κρατών – προσκαλώντας τα τελευταία να συμβάλλουν ακόμη περισσότερο όχι μόνο σε ειρηνευτικές αποστολές αλλά και σε στρατιωτική δράση. Δηλαδή, όχι μόνο στη διαμεσολάβηση και στην αντιμετώπιση ανθρωπιστικών κρίσεων «σε μια εποχή όπου επιθετικά κράτη και μη-κυβερνητικοί δρώντες απειλούν την ασφάλεια κοντά στα σύνορα» της Ευρώπης (Friends of Europe, 11/3/2015). Όμως κατά την ίδια πηγή ο πρόεδρος της Επιτροπής Junker, της είχε απαντήσει προηγουμένως ότι «η Ευρώπη χρειάζεται τον δικό της στρατό, προκειμένου να ληφθεί σοβαρά υπόψη από την Ρωσία (περίπτωση κρίσης της Ουκρανίας)». Έτσι, φάνηκε για άλλη μια φορά πόσο ζωντανά παραμένουν παλαιά ζητήματα (περίπου 60 ετών), όπως περί ευρώ-στρατού ανεξάρτητου από το ΝΑΤΟ, αλλά και πόσο επιτακτική έχει γίνει η ανάγκη επίλυσή τους. Σήμερα, οι ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ δύνανται να χρησιμοποιήσουν βία προκειμένου να φέρουν εις πέρας την ειρηνευτική τους αποστολή. Όμως, η ευρωπαϊκή συμμετοχή σε αποστολές του ΟΗΕ έπεσε από το 40% της συμμετοχής τους σε στρατιωτικές αποστολές (troops) που ήταν πριν από 20 χρόνια, στο 7% σήμερα (αυτόθι).
ΣΚΟΠΟΣ:
Με αφορμή την προαναφερόμενη επικαιρότητα, σκοπός του άρθρου είναι να δώσει μια πανοραμική προσέγγιση της παρούσας κατάστασης σχετικά με την ΚΕΠΠΑΑ μετά τη Συνθήκη της Λισσαβόνας μέχρι και το 2015, εστιάζοντας στην ΚΠΑΑ κι επισημαίνοντας τις εξελίξεις στην agenda, ποια ζητήματα παραμένουν άλυτα και ποια έχουν εξελιχθεί διαφορετικά, ποιές φαίνονται να είναι οι προοπτικές σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο.
Για να πετύχει τον σκοπό του, το άρθρο έθεσε σαν επί μέρους στόχο να εμβαθύνει στο ρόλο της σχετικής ισχύος στην ΚΕΠΠΑΑ, αν και πώς η οικονομική κρίση επέδρασε στην ΚΕΠΠΑΑ, να αναρωτηθεί αν η ΕΕ έχει και μπορεί να έχει ‘Υψηλή Στρατηγική’, πώς σχετίζεται η ΚΕΠΠΑΑ με την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, την αμυντική βιομηχανία, και ποιες είναι οι ερευνητικές προοπτικές.
ΜΕΘΟΔΟΣ:
Για την επιλογή της μεθόδου προσέγγισης το παρόν κείμενο έλαβε υπόψη τις σχολές σκέψης οι οποίες στήριξαν κι ερμήνευσαν την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και τους δρώντες που συμμετέχουν στη διαμόρφωσή της ΚΕΠΠΑΑ.
- Ποιοι είναι οι δρώντες; Η ΚΕΠΠΑΑ είναι αποτέλεσμα κυβερνητικών πρωτοβουλιών και οι ιδιωτικοί δρώντες φαίνονται ως αποδέκτες παρά ως διαμορφωτές των επιμέρους πολιτικών της ΚΕΠΠΑΑ. Ωστόσο, ήδη από τη Συνθήκη της Λισσαβόνας γίνεται μνεία για την αμυντική βιομηχανία. Ιιδιαίτερα από το 2012, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εστιάζει ξεχωριστά στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Οι εν λόγω επιχειρήσεις είναι πιθανόν να διαδραματίσουν περισσότερο ρόλο στο μέλλον, δηλ. στο πώς αμφίδρομα θα μπορούσαν να επηρεάσουν ρυθμιστικές διατάξεις, καθεστώτα, ή/και πολιτικές της ΕΕ, αφού η ΚΕΠΠΑΑ διευρύνεται. Ως δρώντες εδώ, εξετάζονται βασικά τα κράτη και οι θεσμοί, ενώ οι αμυντικές επιχειρήσεις υπεισέρχονται στις προοπτικές που ανοίγονται για την αμυντική βιομηχανία.
- Σχολές σκέψης: Από τις θεωρίες που στηρίζουν την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, το παρόν κείμενο στηρίχθηκε ιδιαίτερα στον Νέο-Λειτουργισμό και τον Νέο-Φιλελευθερισμό ο οποίος αναγνωρίζει τον ρόλο της ισχύος αλλά και των μη-κρατικών δρώντων.
Το κείμενο χρησιμοποίησε μεταξύ των πηγών του τις Ετήσιες εκθέσεις της Ύπατης Εκπροσώπου από το 2009 μέχρι 2015, καθώς και αμυντικούς, οικονομικούς δείκτες, κ.ά.
ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ-ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ:
Το άρθρο υιοθετεί την άποψη ότι η ισχύς έχει τουλάχιστον τρεις συνιστώσες : την ‘σκληρή’ (άμυνα – ασφάλεια), την οικονομική και την ‘ήπια’ ισχύ (όπως επεκράτησε ο όρος του J. Nye, (1990, 2005) για να υποδηλώσει την ενίσχυση στην ικανότητα της πειθούς των κρατών που ασκούν: η κουλτούρα, οι πολιτικές επιλογές, οι θεσμοί και τα ιδανικά των δρώντων.
Το άρθρο προϋποθέτει το σύγχρονο περιβάλλον του διεθνούς συστήματος το οποίο αντιλαμβάνεται :
α) ως περιβάλλον ‘Σύνθετης αλληλεξάρτησης’ των εθνικών οικονομιών (κατά τους Keohane R. Και Nye, J., 1989) και
β) ως μονοπολικό το διεθνές σύστημα με πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ παρά την εξασθένισή τους εξ αιτίας της κρίσης του 2008 και παρά τη διάχυση ισχύος στις δευτερεύουσες δομές (Μαρτζούκος, Β. (2009), και Πάττα, Ισμ.(2012). Η διάχυση της ισχύος προς τις χαμηλότερες δομές του διεθνούς συστήματος δεν είναι σημαίνει αυτομάτως ότι το σύστημα γίνεται πολυπολικό, όσο υπερέχει η σχετική ισχύς του ηγεμόνα. Αντίθετα, οι ‘δραματικότερες’ αλλαγές ιδιαίτερα με την παγκόσμια κρίση του 2007/8, αφορούν τις ενδιάμεσες δομές του συστήματος, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τη σχετική μετάθεση της ισχύος από την Ευρώπη προς την Ασία, ιδιαίτερα την Κίνα – λόγω μεγαλύτερης εξασθένισης της ευρωπαϊκής σχετικής ισχύος συνολικά (σε Πάττα, Ισμ (2012).
Ακόμη, το κείμενο δεν έχει εστιάσει στο ρόλο των ιδιωτικών δρώντων στη διαμόρφωση της ΚΕΠΠΑΑ, ασχολείται όμως μαζί τους μέσω των προοπτικών της αμυντικής βιομηχανίας.
ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ:
- Αρχικά το πρώτο κεφάλαιο παρακολουθεί τις εξελίξεις στη agenda της ΚΕΠΠΑΑ από το 2009 μέχρι και το 2015.
- Μετά, το δεύτερο κεφάλαιο αφενός παρακολουθεί τα διαχρονικά χαρακτηριστικά της ΚΕΠΠΑΑ, αφετέρου εστιάζει στο ρόλο της σχετικής ισχύος των κρατών-μελών στα πλαίσια της ΚΕΠΠΑΑ. Στη συνέχεια διερωτάται κατά πόσο η κρίση του 2008 επέδρασε στη σχετική ισχύ και την ΚΕΠΠΑΑ.
- Το τρίτο κεφάλαιο συσχετίζει την ΚΕΠΠΑΑ με την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τις προοπτικές της.
- Το τέταρτο ασχολείται με το ρόλο και τις προοπτικές της αμυντικής βιομηχανίας στην ΚΕΠΠΑΑ και διερωτάται, αν η ΕΕ έχει ή μπορεί να έχει ‘Υψηλή Στρατηγική’.
- Τέλος, ακολουθούν τα συμπεράσματα.
1. ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ AGENDA ΤΗΣ ΚΕΠΠΑΑ ΑΠΟ ΤΟ 2009.
Το 2009 σηματοδότησε τ η πρώτη χρονιά εφαρμογής της Συνθήκης της Λισσαβόναs και συνεπώς τη πρώτη έκθεση της Ύπατης Εκπροσώπου της Ένωσης (Συμβούλιο της ΕΕ, (Ιούνιος 2010), «2009 Ετήσια Έκθεση . . .ΚΕΠΠΑΑ»). Ταυτόχρονα ήταν και η πρώτη χρονιά με αναιμικά σημεία ανάκαμψης (άνισης) από τη παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007/8.
1.1.Βασικά σημεία της Έκθεσης του έτους 2009.
Η θεματολογία της ΚΕΠΠΑΑ περιστράφηκε βασικά, γύρω από θέματα της Οικονομίας της Άμυνας όπως: Μη-διάδοση όπλων μαζικής καταστροφής, Συμβατικά όπλα, Τρομοκρατία, Ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού. Προσέθεσε όμως την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην έννοια της ασφάλειας διευρύνοντας έτσι την έννοια του όρου, αφού η ΚΕΠΠΑ με τη Συνθήκη της ΕΕ (Λισσαβόνας) άπτεται και των απειλών από τις φυσικές καταστροφές. Η έκθεση της Ύπατης Εκπροσώπου ασχολήθηκε με περιοχές αφενός της Μέσης Ανατολής, Ασίας, Αφρικής, Λατινικής Αμερικής, αλλά και με τις γειτονικές της ΕΕ περιοχές.
Ακόμη, με τα ανθρώπινα δικαιώματα – ξεχωριστά στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ και στη ΚΠΑΑ (ενώ στις μεταγενέστερες εκθέσεις δεν παρατηρείται αυτή η διάκριση) – τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της συνοχής της ΚΠΑΑ , με τον προϋπολογισμό της ΚΕΠΠΑΑ και άλλα επιμέρους ζητήματα.
Αξιομνημόνευτη είναι επίσης, η «ενισχυμένη συνεργασία της ΕΕ με τις γειτονικές χώρες» κι ιδιαίτερα με την Ουκρανία («ανατολική γειτονία») «σχετικά με τη νέα Συμφωνία Σύνδεσης, που . . . θα περιλαμβάνει ως αναπόσπαστο τμήμα τη δημιουργία μιας εκτενούς και ολοκληρωμένης ζώνης ελεύθερων συναλλαγών (ΖΕΣ) . . . Κύριος σκοπός της ‘Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης’ (Πράγα 7/5/2009) είναι η δημιουργία προϋποθέσεων . . . για την επίσπευση της πολιτικής σύνδεσης και . . . της οικονομικής ολοκλήρωσης μεταξύ ΕΕ και των ενδιαφερομένων μερών: Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Δημοκρατία της Μολδαβίας, και Ουκρανία)» (αυτόθι, σσ. 20-21).
Ιδιαίτερα για την ΚΠΑΑ (Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας) :
Στις 19 Φεβρουαρίου 2009, Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ήδη εγκρίνει ψήφισμα αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας και την ΕΠΑΑ (αυτόθι, σ. 40, υποσημείωση).2 Βάσει αυτού, το Συμβούλιο προώθησε τη συνεργασία των στρατιωτικών και μη-στρατιωτικών (πολιτικών ) ικανοτήτων μεταξύ τους, σε τομείς όπως η ανάπτυξη, «οι μεταφορές, οι επικοινωνίες, η ασφάλεια
και η προστασία των ευρωπαϊκών δυνάμεων, η υλικοτεχνική υποστήριξη, οι διαστημικές δυνατότητες, η ιατρική υποστήριξη» κ, ά. (αυτόθι, σς. 40-44).
1.2. Βασικά σημεία της Έκθεσης του έτους 2010.
Ωστόσο η θεματολογία της επόμενης έκθεσης του έτους 2010 διατηρεί τον ίδιο προσανατολισμό βασικά, αλλά προσθέτει τις σχέσεις με τη Ρωσία, όπως και τον ρόλο της ΕΕ στους πολυμερείς διεθνείς οργανισμούς (Συμβούλιο της ΕΕ, 6 Ιουλίου 2011).
1.3. Βασικά σημεία της Έκθεσης του έτους 2011.
Η έκθεση για το έτος 2011, διατηρεί την ίδια βασικά δομή και προσανατολισμό με εκείνη του προηγούμενου έτους, αφιερώνει όμως περισσότερη προσοχή στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ‘αντιδράσεων σε κρίσεις’ και στην ανάπτυξη μεγαλύτερης ικανότητας και αποτελεσματικότητας της ΚΠΑΑ, τόσο στη διάσταση των πολιτικο-στρατιωτικών της δυνατοτήτων όσο και της συνεργασίας της με εταίρους – όπως το ΝΑΤΟ, ο ΟΗΕ, η Αφρικανική Ένωση, αλλά και στο Διάστημα (Συμβούλιο της ΕΕ, 9 Οκτωβρίου 2012).
Αξιοσημείωτη είναι η αναγγελία προσχώρησης της Ουκρανίας στην Ενεργειακή Κοινότητα την 1/2/2011, όπως επίσης και η ενίσχυση της αντίδρασης της ΕΕ στις κρίσεις με κυριότερα εργαλεία αντιμετώπισης: το Συμβούλιο Διαχείρισης Κρίσεων, τον Μηχανισμό Διαχείρισης Κρίσεων με αντικείμενο (μεταξύ άλλων) την ανταλλαγή πληροφοριών «και (να) παρέχει στις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) σαφές πολιτικό ή στρατηγικό αντικείμενο για τη διαχείριση μιας δεδομένης κρίσης» (αυτόθι, σ.91).
1.4. Βασικά σημεία της Έκθεσης του έτους 2012.
Η έκθεση για το έτος 2012 δεν κινήθηκε απλά στα ίδια ίχνη (Συμβούλιο της ΕΕ, 16 Οκτωβρίου 2013). Προσέθεσε κατ’ αρχήν, την ανάγκη ασφάλειας όχι μόνο στον τομέα του ύδατος αλλά και στον κυβερνοχώρο.
Ορόσημο είναι στη συνέχεια, ότι το Συμβούλιο απεφάσισε ειδικότερα την ενίσχυση της ΚΠΑΑ (ή ΕΠΑΑ) ως εξής: «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προσδιόρισε τρεις προτεραιότητες: (i) να αυξηθούν η αποτελεσματικότητα, η απήχηση και ο αντίκτυπος της ΚΠΑΑ, (ii) να ενδυναμωθεί η ανάπτυξη των αμυντικών δυνατοτήτων, (iii) να ενισχυθεί η αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης.»
Επίσης, αναπτύχθηκαν τρεις νέες μη-στρατιωτικές αποστολές στα πλαίσια της «μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας, ικανότητας και συνοχής στη διαχείριση κρίσεων μέσω της ΚΠΑΑ:
- Η EUCAP NESTOR, για την παροχή συνδρομής στην ανάπτυξη περιφερειακής ναυτικής ισχύος στα κράτη που βρίσκονται στο Κέρας της Αφρικής και στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό,
- Η EUAVSEC στο Νότιο Σουδάν, για τη συμβολή στην ενίσχυση της ασφάλειας στο διεθνές αεροδρόμιο της Juba και
- Η EUCAP Sahel Niger για τη βελτίωση των δυνατοτήτων των δυνάμεων ασφαλείας του Νίγηρα στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος» (αυτόθι, σς. 128 – 129).
Ακόμη, ως προς τις Στρατιωτικές δυνατότητες: «Τα επιτεύγματα της ανάπτυξης των στρατιωτικών δυνατοτήτων της ΕΕ υπό την ηγεσία της Στρατιωτικής Επιτροπής παρουσιάστηκαν στην ενιαία έκθεση προόδου σχετικά με την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων της ΕΕ. Μεταξύ των σημαντικότερων επιτευγμάτων που αναφέρονται είναι: ο χώρος συνένωσης και κοινής χρήσης (με έμφαση στην κατάρτιση και εκπαίδευση), η άμυνα στον κυβερνοχώρο, η στρατιωτική συμμετοχή στον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Ουρανό, η ανάπτυξη βασικών αντιλήψεων, η επιμελητειακή στήριξη για της επιχειρήσεις της ΚΠΑΑ. Οι κύριες ελλείψεις που αναφέρονται σχετίζονται με το χαμηλό επίπεδο υποστήριξης των μηχανισμών ταχείας ναυτικής και αεροπορικής αντίδρασης της ΕΕ, η καθυστέρηση στη βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη του Δικτύου Επιχειρήσεων Ευρείας Περιοχής της ΕΕ και τα συνεχιζόμενα κενά στα δυναμολόγια των Μάχιμων Μονάδων της ΕΕ, τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως να μειώσουν την ικανότητα ταχείας αντίδρασης της ΕΕ» (αυτόθι, σ. 132).
Σε ότι αφορά την εξέταση των ελλείψεων, στα συμπεράσματα του Νοεμβρίου το Συμβούλιο τόνισε την ανάγκη να επικεντρωθεί η ανάπτυξη των στρατιωτικών δυνατοτήτων στην πλήρωση των κενών και στην εκπλήρωση των νέων απαιτήσεων της ΚΠΑΑ. Κάλεσε δε, τη Στρατιωτική Επιτροπή της ΕΕ να προβεί το 2013 σε επανεξέταση των ελλείψεων και των προτεραιοτήτων σε σχέση με τις στρατιωτικές δυνατότητες. Τα πορίσματά της θα εχρησμοποιούντο στο σχέδιο ανάπτυξης δυνατοτήτων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (ΕΟΑ) – ο οποίος αποσκοπεί στην ενημέρωση των εθνικών αρχών για αμυντικές επενδύσεις, (αυτόθι, σ. 132). Δεν είναι τυχαίο ότι για πρώτη φορά τον Μάϊο 2012 συναντήθηκαν σε σύνοδο οι διοικητές στρατιωτικής εκπαίδευσης με την προοπτική κοινών ασκήσεων των κρατών-μελών (αυτόθι, σς. 131-134).
1.5. Βασικά σημεία της Έκθεσης του έτους 2013.
Το 2013, δεν σηματοδοτεί μόνο τα 10 χρόνια από την υιοθέτηση της ‘Ευρωπαϊκής Αμυντικής Στρατηγικής’ αλλά και προσθέτει νέες διαστάσεις στην ΚΕΠΠΑΑ. Η έκθεση για το έτος 2013 προσθέτει τα θέματα οικονομικής ανάπτυξης σε εκείνα που αφορούν την ΚΕΠΠΑΑ (Council of the European Union, 23 July 2014). Φερ’ ειπείν, το πρόγραμμα εξάλειψης της ακραίας φτώχειας του ΟΗΕ( Post- 2015 Development agenda) ή τη συμμετοχή και το ρόλο της ΕΕ στον όμιλο των G7 και G20 ( θέμα που αφορά την οικονομική διπλωματία – ως μέρος της εξωτερικής πολιτικής. Οι χώρες του G20 ασχολήθηκαν με την αντιμετώπιση της κρίσης του 2008 και στη συνέχεια με το διεθνές νομισματικό και οικονομικό σύστημα. Αντίθετα, οι G7 έχουν επεκτείνει την θεματολογία τους σε ζητήματα ασφάλειας, επιπλέον των οικονομικών).
Το 2013 συνεχίστηκε η κατεύθυνση του προηγούμενου έτους ως προς την ενίσχυση της ΚΠΑΑ (από θέματα της αμυντικής βιομηχανίας, κοινών στρατιωτικών ασκήσεων, έως τη χρηματοδότηση της διαχείρισης κρίσεων), αλλά χαρακτηρίζονται ως «στρατηγικοί εταίροι» χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Νότιος Κορέα, η Βραζιλία, σε θέματα επενδύσεων, συνεργασιών για την καινοτομία ή τη κλιματική αλλαγή – στη βάση όμως των Αμερικανό-Ευρωπαϊκών συμφερόντων (αυτόθι, σ. 16).
Όμως, τον Δεκέμβριο του 2013, «το Συμβούλιο εστίασε στην ασφάλεια και την άμυνα με πρωτοφανή τρόπο από τη Συνθήκη της Λισσαβόνας» (συνιστά σταθμό, όπως επισημαίνει η έκθεση της Ύπατης Εκπροσώπου, αυτόθι, σ. 187). Επί παραδείγματι υπήρξαν τέσσερεις νέες πρωτοβουλίες: α) ο στόχος της ανάπτυξης του τηλεχειρισμού αεροπορικών συστημάτων για την περίοδο 2020-25, β) η ανάπτυξη του αέρο-εφοδιασμού των αεροπλάνων, γ) ανάπτυξη νέας γενιάς δορυφορικού (διαστημικού) συστήματος επικοινωνίας, δ) η ανάπτυξη συγκεκριμένου σχεδίου δράσης στην άμυνα του κυβερνο-χώρου (αυτόθι, σ. 191). Κι όχι μόνο, αλλά και την επαύξηση της συνοχής μεταξύ ‘εξωτερικής’ κι ‘εσωτερικής’ ασφάλειας, απεφάσισε το Συμβούλιο. Όπως επίσης, και τη ταχύτερη αντίδραση των στρατιωτικών ομάδων δράσης (αυτόθι, σ.201).
1.6. Βασικά σημεία της Έκθεσης του έτους 2014.
Το Σχέδιο της ετήσιας έκθεσης για το 2014 (Council of the European Union, 20 July 2015), δείχνει ότι το Συμβούλιο στρέφει την προσοχή του σε μια ιδιαίτερα εκτεταμένη και λεπτομερή ανάλυση των πολιτικών καταστάσεων σε διάφορες χώρες του πλανήτη, ότι προσθέτει στην ανάλυση των απειλών και εκείνες του χημικού και βιολογικού πολέμου, την ασφάλεια των θαλασσών, αλλά και ότι επισημαίνει την ανάγκη συντονισμού της ΚΕΠΠΑΑ με άλλες πολιτικές στον οικονομικό και χρηματοπιστωτικό τομέα. Ωστόσο, ως προς την ΚΠΑΑ δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από την προηγούμενη ετήσια Έκθεση, με εξαίρεση την προσθήκη μιας νέας στρατιωτικής επιχείρησης και δύο νέων πολιτικών αποστολών: EUFOR CAR, EUCAP Sahel Mali and EUAM Ukraine. Ωστόσο περίπου 7000 άτομα συνολικά, ως προσωπικό, είχαν χρησιμοποιηθεί με τα γεγονότα στη Λιβύη τον Ιούλιο 2014, ενώ η ομάδα δράσης EUBAM- Libya εκκένωσε την Τρίπολη και λίγο μόνο προσωπικό παρέμεινε στην Τυνησία (αυτόθι, σ. 215).
1.7. Βασικά σημεία του έτους 2015.
Tα Αποτελέσματα του Συμβουλίου της 18 Μαΐου 2015 για την ΚΠΑΑ (Council of the European Union, 18 May 2015), τονίζουν πάλι την ανάγκη συντονισμού μεταξύ της ‘εξωτερικής’ και ‘εσωτερικής’ ασφάλειας της ΕΕ, τις υβριδικές απειλές, την αντιμετώπιση της μετανάστευσης, την άμυνα των πολιτών, την συνεργασία των δρώντων στους πολιτικούς, στρατιωτικούς και δικαστικούς τομείς, την Έρευνα και Τεχνολογία στον τομέα της άμυνας κ.ά.
Ειδικότερα όμως, τα αποτελέσματα της συνεδρίασης της Στρατιωτικής Επιτροπής (ΣΕΕΕ ή EUMC) της 28-29/10/2015, εστιάστηκαν στην συνολική στρατηγική της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική άμυνας, την επανεξέταση της λειτουργίας της Εξωτερικής υπηρεσίας (EEAS) και την πορεία των εκπαιδευτικών στρατιωτικών αποστολών, καθώς και των συμβουλευτικών αποστολών στο Μαλί, Σομαλία και την Κεντρική Αφρικανική Δημοκρατία.
Στη Στρατιωτική Επιτροπή συμμετείχαν και στρατιωτικοί εκπρόσωποι από τη Γεωργία, Μολδαβία, Μαυροβούνι, Νορβηγία και Σερβία. Συζητήθηκαν επίσης, η κατάσταση στην Ουκρανία, και η συνεργασία με το ΝΑΤΟ. (EU Military Committee (28-29/10/2015): meeting of the EU Chiefs of Defence).
Από την άλλη μεριά, είχε προηγηθεί από το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων του Ιουνίου 2015 η σύσταση της στρατιωτικής ναυτικής μονάδας EUNAVFOR MED για την αντιμετώπιση των κινδύνων από τη λαθρομετανάστευση στη ΝΑ Μεσόγειο, όμως χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική. Η προοπτική αυτής της επιχείρησης ήταν να διαρκέσει συνολικά 12 μήνες. Περιελάμβανε 8 σκάφη (συμπεριλαμβανομένων και υποβρυχίων) και 12 αεροπορικά σκάφη ( ελικόπτερα, αναγνωριστικά, drones) προερχόμενα από τα 14 συμμετέχοντα κράτη: Βέλγιο, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάς, Ουγγαρία, Ιταλία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Σλοβενία, Ισπανία, Σουηδία και Βρετανία (Faleg, G and Blockmans, St., 26 /06/2015).
Η επέκταση της agenda (θεματολογίας) σε ευρύτερα θέματα οικονομίας (που δυνητικά επηρεάζουν την συμπεριφορά της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες του ‘τρίτου κόσμου’), διαφαίνεται και στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων (για την Ανάπτυξη) της 26/10/2015 υπό την προεδρία της ‘Υπατης Εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφαλείας Federica Mogherini. Εκεί, συζητήθηκαν θέματα τόσο ανθρωπιστικής κρίσης (μεταναστευτικό/προσφυγικό), όσο και η Στρατηγική Ανάπτυξης μέχρι το 2030 ( “2030 Agenda for Sustainable Development”) που υιοθετήθηκε από τον ΟΗΕ στις 25-27 Σεπτεμβρίου 2015 (Council of the European Union, Foreign Affairs Council, (26 October 2015).
Συμπερασματικά παρατηρούμε, ότι ενώ διευρύνεται η agenda και ο προϋπολογισμός της ΚΕΠΠΑΑ, όμως, παραμένουν ως είχαν (μέχρι τη Συνθήκη της Λισσαβόνας) οι περιορισμοί ως προς το ΝΑΤΟ, τον ευρώ-στρατό, και τη μη-αυτονομία (αλλά εξάρτηση) από τα αμερικανικά αμυντικά συμφέροντα. Υπενθυμίζουμε ότι και οι στόχοι της ΚΕΠΠΑΑ σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας συμπεριλαμβάνουν την «ενσωμάτωση όλων των χωρών στην παγκόσμια οικονομία και . . . τη προώθηση συστήματος πολυμερούς συνεργασίας των κρατών» (Μπασαράς, Αναστ. , 2015, σς. 270-271). Ωστόσο, γίνεται φανερή η προσπάθεια από πλευράς ΕΕ μιας «ισόρροπης ανάπτυξης όλων των πλευρών που συνιστούν μια δύναμη, συμπεριλαμβανομένης της αμυντικό-στρατιωτικής» (Smith, K. (2000), σε Κεχαγιά, Αικ., 2005, σ. 209) και ότι η επιδίωξη της ΕΕ να διαδραματίζει ρόλο παγκόσμιας δύναμης με την ολιστική προσέγγιση της έννοιας(ήπια και σκληρή ισχύς) βρίσκει όριο, βασικά, την έλλειψη ενός αυτόνομου ευρω-στρατού.
2. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΕΠΠΑΑ.
2.1. Διαχρονικά χαρακτηριστικά.
Οι προσπάθειες σχεδιασμού ευρωπαϊκής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, ευρωπαϊκού στρατού, και οι σχετικές διαμάχες – ακαδημαϊκές και μη – εύρισκαν τα όριά τους εξ αρχής (περίπου από δεκαετία του 70) στα εξής διαχρονικά χαρακτηριστικά:
α) ότι εξακολουθούμε να βρισκόμαστε στο μεταπολεμικό (του 2ου παγκοσμίου πολέμου) καθεστώς των Bretton-Woods, δηλ. στην επιδίωξης της ειρήνης κι ανάσχεσης της Γερμανικής ισχύος υπό τη μορφή του εθνικού συμφέροντος, ( ΗΠΑ και σύμμαχοι έναντι Γερμανό-Ιταλικού ηττημένου άξονα),
β) ότι πρωταρχικός κι ισχυρότερος σύμμαχος των ευρωπαίων εταίρων έκτοτε, είναι οι ΗΠΑ. Συνεπώς το ΝΑΤΟ είναι ιστορικά, συστατικό στοιχείο της ευρωπαϊκής άμυνας και εξωτερικής πολιτικής.
2.1.1.Σχέση μέλους ΕΕ με μη ευρωπαϊκό μέλος ΝΑΤΟ.
Συνεπώς γίνεται κατανοητό από τα προαναφερόμενα, γιατί μέχρι σήμερα και παρά τη ρήτρα «αλληλεγγύης» και «αμοιβαίας άμυνας» των κρατών-μελών,το Ελληνο-Τουρκικό αδιέξοδο παραμένει – όπως έχει και μέσα στα πλαίσια του ΝΑΤΟ.
Πράγματι, οι προαναφερόμενες ρήτρες μεταξύ των κρατών-μελών που εισήγαγε η Συνθήκη της Λισσαβόνας – σε αντικατάσταση της «συλλογικής άμυνας» που προέβλεπε το Ευρω-Σύνταγμα το οποίο δεν ευοδώθηκε (2003) – προσκρούουν σε δύο περιορισμούς που απορρέουν από το άρθρο 42 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση:
α) τις δεσμεύσεις που ήδη έχουν αναλάβει τα κράτη-μέλη στα πλαίσια του ΝΑΤΟ, και
β) η το δικαίωμα για το κράτος-μέλος ν’ αποφασίσει για τον τύπο της βοήθειας που θα παράσχει σε δεχόμενο-επίθεση-κράτος, διατηρώντας τη παραδοσιακή πολιτική του σε θέματα ασφάλειας και άμυνας. Αυτοί οι περιορισμοί δημιουργούν μια κατάσταση που είναι δυνατόν να δημιουργήσει σύγχυση (Για τη ρήτρα αλληλεγγύης και άμυνας, βλ. Μπασαράς, Αναστ. (2015), και Πετρέλλη, Μαρίνα (Σεπτέμβριος 2008), σελ.8).
Το άρθρο 42 δημιουργεί λοιπόν, ένα συμβιβαστικό πλαίσιο, που πρακτικά επαναφέρει τις δεσμεύσεις του Ιουνίου του 1992 όπου το τότε συμβούλιο της ΔΕΕ (Δυτικο-Ευρωπαϊκής Ένωσης) «υιοθέτησε δήλωση με την οποία τα κράτη-μέλη δεν θα ηδύναντο να επικαλεστούν τις αμυντικές εγγυήσεις και δεσμεύσεις που απορρέουν από τη ΔΕΕ ή το ΝΑΤΟ για τις μεταξύ τους συγκρούσεις» (Μαρτζούκος, Β., 2009, σελ. 9 του εκτυπωμένου κειμένου).
Με τις παραπάνω προϋποθέσεις, το ότι α) δεν μπορεί να δημιουργηθεί αντίφαση με όσα διέπουν το ΝΑΤΟ, β) η έμφαση στη απειλή της τρομοκρατικής επίθεσης και γ) η απροσδιοριστία της «ανθρωπογενούς καταστροφής» από την οποία μπορεί να πληγεί ένα ευρωπαϊκό κράτος (Συνθήκη Λισσαβόνας ή ΣΕΕ), αφήνουν αβοήθητα κράτη-μέλη με τέτοια εθνικά ζητήματα όπως τα Ελληνο-Τουρκικά. Εμποδίζουν επομένως, την προοπτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Από την άλλη μεριά, σε ότι αφορά πιθανές τεταμένες σχέσεις αποκλειστικά μεταξύ κρατών-μελών της ΕΕ, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Διότι, όποια απειλή είναι ‘εξωτερική’ για ένα κράτος-μέλος είναι ‘εσωτερική’ για την ΕΕ, προπαντός όταν και αν, προοδεύσει η ευρωπαϊκή ενοποίηση. Συνεπώς, αλλάζει η συστημική αντιμετώπιση, ώστε από αντικείμενο της ΚΕΠΠΑΑ θα μετατραπεί σε αντικείμενο εσωτερικής τάξης και αστυνόμευσης.
Το πρόβλημα υφίσταται ουσιαστικά, σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ μη-ευρωπαϊκού μέλους του ΝΑΤΟ και μέλους της ΕΕ. Η προοπτική αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αφορά μόνο την Ελληνο-Τουρκική διένεξη σε ζητήματα του Αιγαίου, αλλά είναι δυνατόν να εξαπλωθεί καθώς διευρύνεται τόσο η ΕΕ όσο και το ΝΑΤΟ. Άλλωστε, το ΝΑΤΟ παίζει ενίοτε και ρόλο παγκόσμιου οργανισμού, εξαπλωνόμενος σε επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή και σε συνεργασίες μέχρι τον Ειρηνικό Ωκεανό (Αυστραλία, Ιαπωνία, περιφερειακές σχέσεις ΗΠΑ- Κίνας, κ.ά). (Μπασαράς, Αναστ., 2015, «ΝΑΤΟ – ΚΕΠΠΑ», σς. 262-263).
2.1.2. Εκπροσώπηση.
Η Συνθήκη της Λισσαβόνας έθεσε μια σειρά από κοινούς στόχους για τη διεθνή δράση της ΕΕ και θεσμοθέτησε για πρώτη φορά την Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (Chatham House, 01/01/2010), ενώ κατήργησε τον διαχωρισμό σε πυλώνες.
Παράλληλα, θέσπισε την εκπροσώπηση σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας και άμυνας διαμέσου του αξιώματος του Ύπατου Εκπροσώπου που συνενώνει στο πρόσωπό του τις απόψεις του Συμβουλίου αλλά και της Επιτροπής ταυτόχρονα, σε μια όλο και διευρυνόμενη θεματολογία. Ο ρόλος του Ύπατου Εκπροσώπου, θεωρείται και ως «η μεγαλύτερη καινοτομία που έφερε η Συνθήκη της Λισαβόνας στο πεδίο των εξωτερικών υποθέσεων». Επίσης, «Επιπλέον αυτών των καινοτομιών η Συνθήκη της Λισαβόνας βελτίωσε τη λειτουργία ειδικά της ΚΠΑΑ, (καθόσον) η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία μπορεί να επιτρέψει σε ορισμένα κράτη μέλη να οργανώσουν καλύτερα την κοινή ασφάλεια και άμυνά τους, έστω και αν κάποιοι εταίροι τους αντιδρούν. (Μούσης, Ν., 2011).
Όμως, ενίοτε η ΕΕ ακούγεται στο εξωτερικό «από δύο φωνές» σε θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας. Διότι, σε συζητήσεις επιπέδου παγκόσμιων ηγετών η ΕΕ εκπροσωπείται ως επί το πλείστον από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αλλά κατά τα λοιπά, από τον Ύπατο Εκπρόσωπο .
2.1.3.Λοιπά.
Τέλος, με τις προαναφερόμενες αλλαγές, μειώθηκε ο ρόλος της εκ περιτροπής προεδρίας των κρατών-μελών στην διαμόρφωση της ΚΕΠΠΑΑ, με αποτέλεσμα τη δυσαρέσκεια μικρών κρατών όπως η Τσεχία και η Σλοβακία, που χρησιμοποιούν πλέον τη δημιουργία συμμαχιών ως μέθοδο επηρεασμού υπέρ των απόψεών τους (Schwarzenberg, K., 13 October 2011).
Πάντως, η ΚΠΑΑ αντικαθιστά με την Συνθήκη της Λισσαβόνας την ‘Ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και άμυνας( ΕΠΑΑ) και την εντάσσει στην ΚΕΠΠΑΑ ως το επιχειρησιακό σκέλος της. Άλλωστε, οι βασικές θεματικές που κατέληξαν θετικά με Συνθήκη της Λισσαβόνας ήταν: α) η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ΚΕΠΠΑΑ, β) η προώθηση των αμυντικών δυνατοτήτων της ΕΕ, και γ) η ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας (ΥΠΕΞ, πρόσβαση 5/10/2015).

ΚΡΙΣΗ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ (ΣΕΘΑ-25 Ιανουαρίου 2016) Ιπποκράτης Δασκαλάκης*

Ukraine_Ukrainian__2883120b

ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ Ιπποκράτης Δασκαλάκης* (16 Δεκεμβρίου 2015)

98_4

ΙΜΙΑ 1996 ΚΑΙ ΠΩΣ ΤΟ ΠΑΘΗΜΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΑΘΗΜΑ.

Είκοσι έτη μετά την κρίση των Ιμίων, η Ελλάς βιώνει τις γκρίζες επιπτώσεις της, ενώ από τις πολιτικές της ηγεσίες δεν προκύπτουν δυστυχώς ενδείξεις ειλικρινούς διαθέσεως θεραπείας των τότε σφαλμάτων. Από το 1996 έως σήμερα έχει εκδοθεί σειρά σχετικών βιβλίων από ορισμένους πρωταγωνιστές της κρίσεως ή από κάποιους ευαισθητοποιημένους δημοσιογράφους αλλά απουσιάζει η κρατική ειλικρινής, διεξοδική και εμπεριστατωμένη ανάλυση της κρίσεως, οι εξ αυτής διαπιστώσεις και συμπεράσματα, κυρίως δε οι διορθωτικές και θεσμοθετημένες δέουσες ενέργειες (κυρίως σε πολιτικό επίπεδο).
Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι κατά την διάρκεια μίας διακρατικής κρίσεως άμυνας και ασφάλειας, την αποκλειστική ευθύνη της διαχειρίσεως αυτής φέρει η πολιτική ηγεσία της χώρας. Η εκάστοτε κυβέρνηση ευθύνεται για την πρόληψη, την έγκαιρη αναγνώριση και την διαχείριση μίας κρίσεως με σειρά μέτρων (διπλωματικών, οικονομικών, στρατιωτικών κ.λπ.) κλιμακώσεως ή αποκλιμακώσεως, στο πλαίσιο της αποτροπής, ενώ οι εμπλεκόμενοι φορείς (ιδιαίτερα το ΥΠΕΞ και το ΥΕΘΑ), οφείλουν να ακολουθούν πιστά τις σχετικές πολιτικές αποφάσεις. Το ορθό και εφικτό των πολιτικών αποφάσεων εξαρτάται εν πολλοίς και από την διαρκή παροχή στρατιωτικών ενημερώσεων και εισηγήσεων από την στρατιωτική προς την πολιτική ηγεσία (απαίτηση στενών και ομαλών σχέσεων μεταξύ τους). Σε κάθε περίπτωση η επιτυχής αποτροπή του αντιπάλου σε περίοδο κρίσεως, προϋποθέτει κατ’ ελάχιστον πολιτική βούληση χρήσεως στρατιωτικής ισχύος (εάν απαιτηθεί) και Ένοπλες Δυνάμεις ικανές να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά όχι μόνο θερμά επεισόδια αλλά και μία γενική πολεμική αναμέτρηση.
Μία κρίση χαρακτηρίζεται από στενότητα χρόνου, ένταση, πυκνή και δυναμική αλληλουχία γεγονότων, πληθώρα πληροφοριών ενίοτε συγκεχυμένων ή και αλληλοσυγκρουομένων, ψυχική και σωματική καταπόνηση, καθώς και απαίτηση λήψεως σημαντικών αποφάσεων υπό πίεση. Κατά συνέπεια η επιτυχής αντιμετώπιση μίας κρίσεως απαιτεί προϋπάρχουσα θεσμική, ηγετική, οργανωτική, γνωστική, εμπειρική και υλική προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα. Ελλείψεις συνεργασίας και οργανώσεως, αμοιβαίες καχυποψίες, αυθαίρετοι ερασιτεχνισμοί, καθώς και ανάγκη για φροντιστήρια βασικών γνώσεων εν ώρα κρίσεως, απλώς συναποτελούν την βέβαιη συνταγή μίας αποτυχίας. Τα κύρια πολιτικά σφάλματα της κρίσεως των Ιμίων συνοψίζονται επιγραμματικά στα ακόλουθα:
- Παρά τις ενδείξεις η κρίση δεν εντοπίσθηκε έγκαιρα, ώστε να υπάρξουν ανάλογες προληπτικές ενέργειες. Ακόμη και όταν η κρίση έγινε ορατή, αρχικά υποβαθμίσθηκε.
- Το αποκλειστικά αρμόδιο ΚΥΣΕΑ ουδέποτε συνεκλήθη, με αποτέλεσμα ο Πρωθυπουργός να ενημερώνεται κυρίως από συμβούλους και άλλοι φορείς (π.χ. ΥΕΘΑ, Α/ΓΕΕΘΑ) να αποδεσμεύουν εξ ανάγκης Εθνικούς Κανόνες Εμπλοκής, αρμοδιότητος ΚΥΣΕΑ.
- Οι αντιδράσεις υπήρξαν ανακλαστικές και όχι αποτέλεσμα στρατηγικού σχεδιασμού.
- Δεν αξιοποιήθηκαν πλήρως τα διπλωματικά και γεωπολιτικά μας ερείσματα.
- Η πολιτική ηγεσία δεν γνώριζε στοιχειώδεις κανόνες αποτροπής, καθώς και βασικές διαδικασίες κλιμακώσεως και αποκλιμακώσεως της κρίσεως.
- Οι σχέσεις πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας δεν ήταν αγαστές.
- Υπήρχε αμοιβαία καχυποψία μεταξύ κορυφαίων στελεχών της κυβερνήσεως.
- Υπήρχε έλλειψη συνεργασίας μεταξύ συναρμοδίων Υπουργείων.
- Υπήρξαν πολλαπλοί και παράλληλοι δίαυλοι επικοινωνίας με το εξωτερικό, δίχως μάλιστα κοινή γραμμή.
- Υπήρξε αναντιστοιχία πολιτικών εξαγγελιών και πράξεων.
- Ουδέποτε η πολιτική ηγεσία (ή στελέχη αυτής) ενημερώθηκε και έλαβε αποφάσεις στον φυσικό χώρο αντιμετωπίσεως κρίσεων που είναι το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων.
- Αγνοήθηκε η ΕΥΠ.
- Η πολιτική ηγεσία επέρριψε ευθύνες αποκλειστικά στις ΕΔ της χώρας και δεν προέβη σε αυτοκριτική.
Είκοσι έτη μετά, θα περίμενε κάποιος, από υπεύθυνες πολιτικές ηγεσίες οι οποίες συναισθάνονται το βάρος της εθνικής αποστολής τους να έχουν προβεί σε ένα ελάχιστο βελτιωτικών κινήσεων, όπως την θεσμοθετημένη υποχρεωτική ενημέρωση (π.χ. σεμινάρια, τακτικές ενημερώσεις, ασκήσεις κ.λπ.) των εμπλεκομένων σε χειρισμό κρίσεων ηγετικών πολιτικών προσώπων, την συστηματική σύγκληση του ΚΥΣΕΑ με αντικείμενο τον χειρισμό κρίσεων, την δημιουργία Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, την θεσμοθετημένη και οργανωμένη συνεργασία του συνόλου των εμπλεκομένων υπουργείων, την τακτική και συστηματική συνάντηση της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας (όχι μόνο στις τελετές και παρελάσεις) και κυρίως την αποτρεπτική ενίσχυση των ελληνικών ΕΔ και της αμυντικής βιομηχανίας ως προς τις στρατιωτικές απειλές της χώρας που η ίδια η Πολιτεία έχει καθορίσει. Με δεδομένες τις πολιτικές στρατηγικές επιλογές, η στρατιωτική ηγεσία οφείλει να επισημαίνει σε όλους τους τόνους, από τον καιρό της ειρήνης, τυχόν επιδεινούμενη σημαντική αναντιστοιχία των Σκοπών που καλείται να επιτελέσει και των διατιθεμένων μέσων, ως προς τις εκάστοτε απειλές που ορίζει η Πολιτεία, άλλως καθίσταται συνυπεύθυνη. Έως ότου αρχίσει η θεραπεία των εν λόγω επισημάνσεων (ή έστω μέρους αυτών), ο Έλλην πολίτης θα πρέπει να ανησυχεί και να αμφιβάλει για την αξιοπιστία της πολιτικής του ηγεσίας, δεδομένου ότι η επόμενη κρίση με έναν ισχυρό αναθεωρητικό γείτονα που καθίσταται διαρκώς ισχυρότερος, αποτελεί θέμα χρόνου.
Η κρίση των Ιμίων μας άφησε γκρίζες περιοχές, «ζωτικά» τουρκικά συμφέροντα στο Αιγαίο και την θυσία τριών ηρωικών στελεχών του Πολεμικού μας Ναυτικού. Υπάρχει απόλυτη σκοπιμότητα η επόμενη κρίση να βρει την πατρίδα μας έτοιμη και για τον σκοπό αυτό η Κυβέρνηση θα πρέπει πάντοτε να θυμάται ότι «Κυβερνάν εστί Προβλέπειν».
24 – Ιανουαρίου – 2016
Αντιναύαρχος ε.α. Β. Μαρτζούκος Π.Ν.
Επίτιμος Διοικητής Σ.Ν.Δ.
Πρόεδρος ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.
imia

Powered by WordPress | Designed by: best suv | Thanks to trucks, infiniti suv and toyota suv
Design Downloaded from free wordpress themes | free website templates | Free Web Icons.