JOINT MARITIME REGIMES: NIGERIA- SAO TOME AND PRINCIPE Της Εβελίνας Κωνσταντίνου.

Περίληψη

Η συμφωνία κοινής ανάπτυξης των διασυνοριακών πόρων στις θαλάσσιες περιοχές αποτελεί μία από τις πρόσφατες κύριες τάσεις της διεθνούς πρακτικής στο δίκαιο της θάλασσας. Σκοπός αυτής της μεταβατικής διαδικασίας είναι να δημιουργηθεί ένα πιο ειρηνικό πλαίσιο για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των συμβαλλόμενων κρατών. Αυτή είναι η επικρατούσα λογική που υποστηρίζει την επίτευξη συμφωνίας κοινής ανάπτυξης. Σε αυτή την πρακτική κατέφυγε και η Νιγηρία με το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε προκειμένου να επωφεληθούν από τις πηγές πετρελαίου στον κόλπο της Γουινέας και παράλληλα να αποφύγουν τυχόν διαφορές. Ωστόσο υπάρχουν ακόμα προβλήματα που δεν έχουν διευθετηθεί.

Εισαγωγή

Τα ύδατα του Κόλπου της Γουινέας είναι πλούσια σε υδρογονάνθρακες. Με πληθυσμό που υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια και μια μεγάλη ακτογραμμή, η Νιγηρία είναι η μεγαλύτερη και με μεγαλύτερη επιρροή πολιτεία στον Κόλπο. Η Νιγηρία έχει κάνει εντυπωσιακά βήματα στην επίλυση των χερσαίων και θαλάσσιων συνοριακών προβλημάτων με σχεδόν όλους τους γείτονές της, μια διαδικασία η οποία είναι σχεδόν πάντοτε ευεργετική και για τις δύο πλευρές. Η Νιγηρία έχει επίσης διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της Επιτροπής του Κόλπου της Γουινέας. Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, η πρόοδος της Νιγηρίας στα διεθνή σύνορά της έχει πραγματοποιηθεί με την ενεργό διεξαγωγή φιλικών διμερών διαπραγματεύσεων με τους γείτονές της, ιδίως με το Μπενίν, τον Νίγηρα, την Ισημερινή Γουινέα (η πρωτεύουσα του οποίου, Malabo, βρίσκεται στο νησί Bioko – Po) και το αρχιπελαγικό κράτος Σάο Τομέ και Πρίνσιπε. Οι σχέσεις υπήρξαν σημαντικά δυσχερείς με έναν μόνο από τους γείτονες της Νιγηρίας, το Καμερούν, όπου οι διαφορές επί σειράς ζητημάτων έχουν πλέον παραπεμφθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για την απόφασή του.

Όταν η Νιγηρία ήρθε να διαπραγματευτεί ένα λεπτομερές θαλάσσιο όριο με το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε (STP), διαπιστώθηκε ότι οι δύο πλευρές είχαν πολύ διαφορετικές ιδέες σχετικά με την κατάλληλη θέση της διαχωριστικής γραμμής μεταξύ των αντίστοιχων ΑΟΖ(1) τους. Το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε υποστήριξε το αρχιπελαγικό καθεστώς στο πλαίσιο της UNCLOS(2) και υπέβαλε μια τεράστια απαίτηση ΑΟΖ. Τα σχετικά άρθρα της UNCLOS προβλέπουν μια δίκαιη λύση στην οριοθέτηση τόσο της υφαλοκρηπίδας όσο και της ΑΟΖ. Στη Σύμβαση, για τα κράτη που αντιμετωπίζουν αυτά τα προβλήματα, τα παροτρύνει να παραπέμψουν στο άρθρο του καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου, το οποίο καθορίζει τις ενέργειες που εφαρμόζονται βάση του διεθνούς δικαίου. Αυτό αφήνει σημαντικά περιθώρια για τα μέρη να υποστηρίξουν το τι είναι κατάλληλο.

Αυτή η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε διαμάχες. Οι αρχικές διαπραγματεύσεις μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε αδιέξοδο, και ούτε η μία κυβέρνηση θέλει να παραχωρήσει την θέση της σε ξένο κράτος σε ένα ζήτημα που μπορεί να έχει ζωτική σημασία για την προστασία της εθνικής κληρονομιάς αλλά ούτε και η άλλη. Ένα τέτοιο αδιέξοδο μπορεί να καταστείλει την οικονομική ανάπτυξη μέχρι την επίλυση, η οποία μπορεί να διαρκέσει χρόνια ή και δεκαετίες.

Εν τέλει οι δύο κυβερνήσεις αποφάσισαν ότι θα χρειαζόταν μία λύση. Οδηγήθηκαν σε συμφωνία διαφωνίας, υπέγραψαν μια συνθήκη που προσδιορίζει μια ζώνη αμφισβητούμενου θαλάσσιου εδάφους, για την οποία θα διατηρηθούν πλήρως οι αντίστοιχες ΑΟΖ και οι υφαλοκρηπίδες. Τα δύο κράτη θα αναπτυχθούν από κοινού, επωφελούμενα με τις αναλογίες που περιγράφονται στη συνθήκη.

Οι δύο πλευρές έπρεπε να συμφωνήσουν και για το ρόλο ενός κοινού υπουργικού συμβουλίου και μιας κοινής αρχής για τη διαχείριση της ζώνης, για τα καθεστώτα εξερεύνησης και ανάπτυξης υδρογονανθράκων και άλλων πόρων, για τη φορολογία, την προστασία του περιβάλλοντος κ.α.

Στις 21 Φεβρουαρίου του 2001 υπογράφτηκε συνθήκη μεταξύ της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Νιγηρίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Σάο Τόμε και Πρίνσιπε σχετικά με την κοινή ανάπτυξη του πετρελαίου και άλλων πόρων, με σεβασμό στις περιοχές της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) των δύο κρατών. Ωστόσο η συνθήκη μπήκε σε εφαρμογή στις 16 Ιανουαρίου του 2003. Η συνθήκη υπογράφτηκε από τα δύο αυτά κράτη διότι καμία τους δεν θα μπορούσε να εξάγει πετρέλαιο χωρίς να εισχωρήσει στα χωρικά ύδατα της άλλης με αποτέλεσμα να προβούν στην συγκεκριμένη απόφαση ώστε να επωφεληθούν και οι δύο.

Παράγοντες που συντέλεσαν στην υπογραφή της Συνθήκης.

Το πετρέλαιο είναι πολύτιμο και ακόμη και ένα μικρό πετρελαϊκό πεδίο μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά στην οικονομική ζωή των πολιτών του παράκτιου κράτους στο οποίο ανήκει η ΑΟΖ. Επειδή μπορεί να διακυβεύονται πολλά, οι θαλάσσιες συνοριακές διαμάχες σε σχέση με περιοχές που πιστεύεται ότι είναι πλούσιες σε πετρέλαιο μπορούν και οδηγούν σε σοβαρές διεθνείς εντάσεις.Προκειμένου να αποφευχθούν τέτοιου είδους διαμάχες οι ενδιαφερόμενες χώρες- κράτη καταφεύγουν σε υπογραφή συνθήκης.

Οι παράγοντες που οδήγησαν στην συνθήκη μεταξύ Νιγηρίας και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε είναι τρείς με τέσσερις. Η Νιγηρία παραδοσιακά είναι η περιφερειακή εξουσία της Αφρικής από γεωγραφικής άποψης. Για αυτό οι συμβαλλόμενες χώρες έχουν την ανάγκη να εξασφαλίσουν τον έλεγχο στους φυσικούς πόρους που βρίσκονται στις ακτές τους. Η πίεση προκύπτει και από τις πετρελαϊκές εταιρείες.

Επίσης η κρίση Bakassi(3)1994 που ξέσπασε όταν η Νιγηρία έστειλε στρατεύματα στο Bakassi Peninsula οδήγησε σε στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ Νιγηρίας και Καμερούν. Στην συνέχεια έγιναν διάφορες διαδικασίες πριν το I.C.J(4)και επακολούθησαν κινήσεις από την Νιγηρία ώστε να οριοθετήσει την ΑΟΖ της.

Όσον αφορά το γεγονός ότι η οικονομική αναγκαιότητα είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες που πρέπει να εξεταστεί και μακράν ο κυριότερος, θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε ότι πολλές χώρες στον κόλπο της Γουινέας απολάμβαναν μεγάλο ποσοστό οικονομικών πόρων από την εκμετάλλευση του πετρελαίου για δεκαετίες. Οι χώρες που εισπράττουν τις απολαβές αυτές σε μεγαλύτερο βαθμό είναι η Νιγηρία, το Καμερούν, το Γκαμπόν και το Κονγκό οι οποίες βρίσκονται γύρω από την πρώτη. Ακόμα έχουν επωφεληθεί και η Ισημερινή Γουινέα και το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε, τα οποία ανεξαρτητοποιήθηκαν το 1968 και 1975 αντίστοιχα και θωρούντουσαν από τα φτωχότερα κράτη στην περιοχή μέχρι και την στιγμή που άρχισαν να συνεργάζονται με διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες.

Οι πρώτες προσπάθειες για οριοθέτηση στον κόλπο της Γουινέας από τα πρόσφατα ανεξάρτητα κράτη εμφανίζονται το 1970. Ωστόσο με εξαίρεση την συμφωνία μεταξύ Νιγηρίας και Καμερούν μέχρι και το 1990 δεν υπήρξαν άλλες συμφωνίες θαλάσσιων ορίων στον κόλπο της Γουινέας. Το 1993 ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε Νιγηρία, Καμερούν και Ισημερινή Γουινέα. Τότε όμως ήταν που πυροδοτήθηκε η κρίση στο Bakassi γεγονός το οποίο φαίνεται να συνέβαλε στην μετέπειτα δημιουργία θαλάσσιων συνόρων.

Ένας ακόμα παράγοντας για την επιθυμία οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων ήταν η διαδικασία που ξεκίνησε το Καμερούν κατά της Νιγηρίας στο Διεθνές Δικαστήριο το 1994 όπου περιελάβανε τον καθορισμό των θαλάσσιων ορίων. Παράλληλα η Νιγηρία ξεκίνησε μία προσπάθεια για οριοθέτηση της ΑΟΖ. Το 1998 όμως το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε εξέδωσε ναυτικό διάταγμα με το οποίο διεκδικούσε το αρχιπελαγικό καθεστώς. Λίγο αργότερα όμως η Νιγηρία και το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε υπέγραψαν την συνθήκη για το JDZ στις 21 Φεβρουαρίου του 2001.

 

Η οργάνωση της Συνθήκης του 2001 μεταξύ Νιγηρίας και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε.

Η Συνθήκη παρουσιάζει τρία βασικά στοιχεία: τη Συνθήκη, το Παράρτημα και το Memorandum Of Understanding (MOU(5).Οι Συνθήκες αρχίζουν με σαφή αναφορά στην παράγραφο 3 του άρθρου 74 της UNCLOS, αναφέροντας ότι τα μέρη λαμβάνουν “υπόψη τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών Ειδικότερα για το Δίκαιο της Θάλασσας, το άρθρο 74, το οποίο απαιτεί από κράτη με απέναντι ακτές, σε πνεύμα κατανόησης και συνεργασίας, να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια, εν αναμονή συμφωνίας οριοθέτησης, να συνάψουν προσωρινές ρυθμίσεις πρακτικού χαρακτήρα που δεν θέτουν σε κίνδυνο ή παρεμποδίζουν την επίτευξη τελικής συμφωνίας για την οριοθέτηση των αποκλειστικών οικονομικών τους ζωνών”. Αυτή η αναφορά στην UNCLOS αποτελεί μέρος της πρωτοτυπίας των προσωρινών ρυθμίσεων που άρχισαν μετά το 2000.

Η Συνθήκη ακολουθείται από ένα Παράρτημα που αποτελεί μέρος της. Αυτό το σύντομο Παράρτημα των τριών άρθρων περιγράφουν μια περιοχή ειδικού καθεστώτος που οροθετείται από τρία σημεία Α, Β και Γ του πυθμένα, του υπεδάφους και των υπερκείμενων νερών τους, επί των οποίων η Νιγηρία κατά τη διάρκεια της περιόδου συμφωνίας έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να τη διαχειρίζεται. Η Νιγηρία θα πρέπει επίσης “να ασκεί δικαιοδοσία συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος εκμετάλλευσης και ανάπτυξης των πόρων του προς όφελός του “. Το άρθρο 3 του προσαρτήματος εισάγει το Μνημόνιο Συμφωνίας (ΜΣ) σχετικά με την περιοχή ειδικού καθεστώτος. Το Μνημόνιο Συμφωνίας διέπει ορισμένα αναπτυξιακά προγράμματα που θα αναληφθούν από τη Νιγηρία προς όφελος του Σάο Τομέ και Πρίνσιπε ως τρόπος αποζημίωσης.

Αυτό το Μνημόνιο Συμφωνίας αποτελεί “αναπόσπαστο μέρος” της Συνθήκης σύμφωνα με το άρθρο 3. Αποτελείται από τέσσερα Σύντομα άρθρα. Στην ουσία, δηλώνει τη δέσμευση της Νιγηρίας να “προσφέρει οικονομική βοήθεια” στο Σάο Τομέ και Πρίνσιπε με τη μορφή τεσσάρων έργων που απαριθμούνται στο άρθρο 4:

  • Κατανομή διυλιστηρίων και αργού πετρελαίου,
  • Ενδιαφέρον εργασίας σε ένα μπλοκ,
  • Δημιουργία λιμενικής / εφοδιαστικής υποδομής,
  • Εξοπλισμός και εκπαίδευση των ακτοφυλακών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Σάο Τομέ και Πρίνσιπε.

Βάζοντας στην άκρη το προσάρτημα και το MOU, τα οποία, δεν είναι εκτεταμένα και καλύπτουν μόνο τρία και τέσσερα σύντομα άρθρα, η ίδια η συνθήκη έχει περισσότερα από πενήντα-τρία άρθρα. Αυτά παρουσιάζουν την ουσία της συνθήκης και χωρίζονται σε προκαταρκτική και δώδεκα μέρη που είναι:

  1. Πρώτο μέρος: Η κοινή ζώνη ανάπτυξης (JDZ).
  2. Δεύτερο μέρος: Το κοινό συμβούλιο υπουργών.
  3. Τρίτο μέρος: Η κοινή αρχή.
  4. Τέταρτο μέρος: Διοικητικές υπηρεσίες.
  5. Πέμπτο μέρος: Καθήκοντα του προσωπικού.
  6. Έκτο μέρος: Χρηματοδότηση.
  7. Έβδομο μέρος: Το σχέδιο ζώνης.
  8. Όγδοων μέρος: Καθεστώς πετρελαίου στη ζώνη.
  9. Ένατο μέρος: Άλλοι πόροι ζώνης.
  10. Δέκατο μέρος: Διάφορα.
  11. Εντέκατο μέρος: Επίλυση των αδιεξόδων και διευθέτηση των διαφορών.
  12. Δωδέκατο μέρος: Έναρξη ισχύος και άλλα θέματα.

Το προκαταρκτικό μέρος αποτελείται από ένα μόνο άρθρο σχετικό με τους ορισμούς. Παρουσιάζει την σημασία κάποιων σχετικών όρων όπως η περιοχή σύμβασης, ανάδοχος, η αναπτυξιακή δραστηριότητα, η σύμβαση ανάπτυξης, η αποκλειστική θαλάσσια περιοχή, η εγκατάσταση, η συμφωνία λειτουργίας και ο χειριστής ή η ζώνη.

Κάποια από τα τμήματα της συνθήκης σχετίζονται με την σύσταση του JDZ και περιγράφονται παρακάτω. Το πέμπτο μέρος περιέχει δύο άρθρα σχετικά με την αμεροληψία, τις συγκρούσεις συμφερόντων και την εμπιστευτικότητα. Προβλέπει τη γραπτή δήλωση υπό τον όρκο των εκτελεστικών διευθυντών, αξιωματικών και άλλων μελών της αρχής που αναλαμβάνουν τα καθήκοντα τους, η μορφή των οποίων πρέπει να εγκριθεί από το συμβούλιο. Το παρόν έγγραφο θα πρέπει να αναφέρει λεπτομερώς «κάθε άμεσο ή έμμεσο ενδιαφέρον, το οποίο, λογικά μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιπροσωπεύει χρηματοοικονομικό συμφέρον όπως αναφέρεται στην παράγραφο 2» (άρθρο 15.3). Το πρώτο μέρος αποτελείται από τέσσερα άρθρα. Το δεύτερο άρθρο αφορά την «Δημιουργία κοινής αναπτυξιακής ζώνης όπου παρέχει το κατάλογο των γαιωδαιτικών γραμμών της μέσα από το οποίο το JDZ οροθετείται, χρησιμοποιώντας το WGS 84 Datum(6).

Το τρίτο άρθρο ασχολείται με τις «Αρχές της από κοινού ανάπτυξης». Το άρθρο αυτό στην παράγραφο ένα ορίζει τρείς αρχές όπου είναι πρώτον η αρχή του κοινού ελέγχου και των δύο μερών κατά την εξερεύνηση και την εκμετάλλευση των πόρων του JDZ. Δεύτερον, την αρχή της βέλτιστης εμπορικής χρήσης των πόρων αυτών και τρίτον την αρχή του 60% προς 40% διάσπαση των παροχών και υποχρεώσεων υπέρ της Νιγηρίας. Αυτή η κοινή διάταξη έχει ως εξής: Εντός της ζώνης θα πραγματοποιείται από κοινού έλεγχος από τα κράτη μέρη για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των πόρων, με στόχο την καλύτερη δυνατή εμπορική αξιοποίηση. Οι πολιτείες μέρη θα μοιράσουν το εξήντα τοις εκατό στην Νιγηρία και το σαράντα τοις εκατό στο Σάο Τόμε και Πρίνσιπε από τα οφέλη που θα προκύψουν από αναπτυξιακές δραστηριότητες εντός των πλαισίων της ζώνης σύμφωνα με την παρούσα συνθήκη.

Το άρθρο 4 ξεκινάει με το «χωρίς προκαταλήψεις» το οποίο βλέπουμε σε όλες σχεδόν τις συμφωνίες ανάπτυξης και τις κοινές συμφωνίες ανάπτυξης και τις προσωρινές συμφωνίες, υπό την διατύπωση «καμία παραίτηση των εξισώσεων στην ζώνη».

Το άρθρο 4.1 προβλέπει το εξής: Τίποτα που περιέχεται στην παρούσα συνθήκη δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως παραίτηση από οποιοδήποτε δικαίωμα ή αξίωμα σε όλο ή σε κάποιο μέρος της ζώνης είτε από κράτος μέρος ή ως αναγνώριση της θέσης άλλου συμβαλλόμενου μέλους σχετικά με οποιοδήποτε δικαίωμα ή αξίωμα στην ζώνη ή σε κάποιο τμήμα της.

Το άρθρο 4.2 προσθέτει ότι: Δεν σημειώνεται καμία πράξη ή δραστηριότητα που είναι αποτέλεσμα της παρούσας συνθήκης ή της λειτουργίας της και καμία νομική λειτουργία στην ζώνη, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για να ισχυρισθεί, υποστηριχθεί ή αρνηθεί τη θέση ενός από τα συμβαλλόμενα μέρη όσον αφορά τα δικαιώματα ή τις αξιώσεις έναντι της ζώνης ή οποιοδήποτε τμήμα της.

Το άρθρο 5 κάνει αναφορά στην «Ζώνη ειδικού καθεστώτος» όπου εμποδίζεται η εφαρμογή των περισσότερων διατάξεων του κανονισμού της συνθήκης στον τομέα αυτό και προβλέπει τις εξαιρέσεις σε αυτό τον κανόνα.

Το έκτο μέρος αφορά το θέμα της χρηματοδότησης όπου αποτελείται από ένα μόνο άρθρο, το δεκαεφτά που σχετίζεται με τους προϋπολογισμούς, τους λογαριασμούς και τον έλεγχο. Προβλέπει ότι η αρχή θα χρηματοδοτείται από τα έσοδα που εισπράττονται από τις δραστηριότητες του. Η αρχή διαχειρίζεται τα κεφάλαια για τα ιδρύματα και το προσωπικό του JDZ και υποβάλλεται σε ετήσιο έλεγχο από ελεγκτικούς φορείς που έχουν εγκριθεί από το συμβούλιο. Τα κράτη μέλη μοιράζονται το βάρος των ελλείψεων που θα είχαν την ικανότητα να επηρεάσουν τον προϋπολογισμό ανά πάσα στιγμή σε ποσοστό εξήντα τοις εκατό για την Νιγηρία και σαράντα τοις εκατό για το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε. Οι δαπάνες που πραγματοποιούνται και οι οποίες υπόκεινται σε καθιερωμένα αποθεματικά κεφάλαια, καταβάλλονται στα εθνικά ταμεία, στα αντίστοιχα ποσοστά.

Ύπαρξη προβλημάτων στην Νιγηρία και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε μετά την συμφωνία κοινής ανάπτυξης.

Μετά την συμφωνία κοινής ανάπτυξης της Νιγηρίας και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε υπάρχουν κυρίως τα ακόλουθα μειονεκτήματα: Το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε είναι άνισου καθεστώτος. Παρόλο που η Νιγηρία και το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε ανήκουν και οι δύο στις χώρες τρίτου κόσμου, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, έχοντας την δεσπόζουσα θέση η Νιγηρία. Το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε, που ανεξαρτητοποιήθηκε το 1975, είχε ανακοινωθεί από τα Ηνωμένα Έθνη ως μία από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου. Τα τελευταία χρόνια, το νόμισμα της υποτιμήθηκε, και οι άνθρωποι ζουν κάτω από τα πρότυπα όρια φτώχειας τα οποία αυξάνονται συνεχώς, παράλληλα η κυβέρνηση πρέπει να σώσει την εύθραυστη οικονομία της και να πληρώσει για υψηλά εξωτερικά χρέη μέσω του πετρελαίου. Παραδόξως, το Σάο Τομέ και ο Πρίνσιπε είναι μια βιομηχανία πετρελαίου χωρίς γνώσεις με αποτέλεσμα να πρέπει να στηριχθεί μόνο στη Νιγηρία για καθοδήγηση και εμπειρία. Αντίθετα, η Νιγηρία είναι πολύ ισχυρότερη, η οποία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία και επίσης η πιο πολυπληθέστερη χώρα στην Αφρική. Από το 1970, οι εξαγωγές πετρελαίου γίνονται σταδιακά η κύρια πηγή εισοδήματος της χώρας. Όπως κάθε φορά, η νιγηριανή κυβέρνηση έχει δουλέψει για την προώθηση και την προστασία της εθνικής βιομηχανίας πετρελαίου και τις σχετικές υποδομές, για την απόκτηση εμπειρίας και τεχνολογίας για την εξαγωγή πετρελαίου όπου είναι αρκετά ανεπτυγμένες.

Ακόμα ένα πρόβλημα είναι πως η Συνθήκη δεν έχει εγκαταστήσει κάποιον εξειδικευμένο μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών. Η Συνθήκη της κοινής ανάπτυξης έχει στόχο την αμοιβαία συνεργασία των δύο κρατών. Παρόλα αυτά η έλλειψη ενός τέτοιου μηχανισμού δεν βοηθάει ιδιαίτερα στην επίτευξη του στόχου αυτού με αποτέλεσμα η Νιγηρία και το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε να εμφανίζονται στην διεθνή κοινότητα ως ανεπαρκείς να ανταπεξέλθουν σε ερωτήσεις τους.

Επιπλέον η κοινή αναπτυξιακή ζώνη (JDZ) διεξήγαγε δύο δημοπρασίες από την ίδρυσή της. Η πρώτη δημοπρασία πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2003 για την ανάπτυξη εννιά μπλοκ βαθιάς θαλάσσης, τα οποία διήρκησαν έξι μήνες. Η Chevron-Texac(7)κέρδισε μόνο ένα μπλοκ και οι υπόλοιποι που έκαναν προσφορά για τα άλλα οχτώ αποσύρθηκαν λόγω υποβαθμισμένων προσόντων.

Αυτό που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση είναι η δεύτερη δημοπρασία τον Νοέμβριο του 2004, η οποία διήρκεσε μόλις ένα μήνα για να αναπτυχθούν πέντε μπλοκ βαθιάς θάλασσας. Η δεύτερη προσφορά συγκέντρωσε πολλές μικρές, άγνωστες και σχετικά αδύναμες εταιρείες πετρελαίου που θα μπορούσαν συμμετέχουν ενεργά στην δημοπρασία μετά από μόνο ένα μήνα προετοιμασίας παρόλο που δεν πληρούσαν την τεχνολογία, το κεφάλαιο και μην έχοντας ουσιώδη εμπειρία.

Βάση των προαναφερθέντων φαίνεται πως ο μηχανισμός εποπτείας είναι ανεπαρκής. Σύμφωνα με την συμφωνία κοινής ανάπτυξης, το κοινό υπουργικό συμβούλιο πρέπει να έχει δύο ως τέσσερα μέλη ίδιου επίπεδου που ορίζονται από τον πρόεδρο της κάθε χώρας, ως εκ τούτου και οι δύο πρόεδροι έχουν αποκτήσει τεράστιες εξουσίες. Το άρθρο 15.2 λέει ότι: “Εκτός εάν ρητά εγκριθεί από την συμβούλιο, κανένας εκτελεστικός διευθυντής, αξιωματικός ή άλλο μέλος του προσωπικού της Αρχής μπορεί να έχει οποιαδήποτε άμεσα ή έμμεσα οικονομικά ενδιαφέροντα για αναπτυξιακές δραστηριότητες στη Ζώνη “.

Ο Fadriquede Meneze(8)καταδίκασε τις προτάσεις της κοινής αρχής και δήλωσε ότι η εθνική εταιρεία πετρελαίου της Νιγηρίας ERHC, σχετίζεται στενά με τον Νιγηριανό Πρόεδρο Olusegun Obasanjo, όπου απολαμβάνουν το 60% στο μπλοκ 4 και η Filtim Huzod, που ανήκει σε πρώην Νιγηριανούς πολιτικούς, απολάμβαναν το 85% στο μπλοκ 6, ενώ αυτές οι δύο επιχειρήσεις δεν είχαν εμπειρία εξερεύνησης στο βάθος της θάλασσας πριν. Αν και ο Fadriquede Menezes δεν είναι ικανοποιημένος, δεν μπορεί να κάνει τίποτα για αυτό. Ως εκ τούτου είναι πολύ σημαντικό να περιορίζεται η εξουσία και η ύπαρξη εποπτείας. Οι πετρελαϊκοί πόροι κυριεύονται από πολυεθνικές εταιρείες. Η Νιγηριανή βιομηχανία πετρελαίου, για παράδειγμα, λόγω έλλειψης εξερευνητικών ικανοτήτων, εξαρτάται κυρίως από τη συνεργασία με πολυεθνικές εταιρείες πετρελαίου. Επομένως η νιγηριανή πετρελαϊκή βιομηχανία ελέγχεται ιδιαίτερα από τις δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες.

Οι πολυεθνικές εταιρείες πετρελαίου, έχουν στην κατοχή τους το 92% της παραγωγής πετρελαίου και το 84% των σχεδίων και υπηρεσιών τα έχουν αναλάβει πολυεθνικές ή ξένες εταιρείες, των οποίων η παραγωγή πετρελαίου αντιπροσωπεύει καθημερινά το 95% της παραγωγής του νιγηριανού πετρελαίου.

Συμπεράσματα

Η ύπαρξη της συνθήκης για την κοινή ζώνη ανάπτυξης μεταξύ Νιγηρίας και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα για τις δύο χώρες διότι δημιουργεί την υποχρέωση στα κράτη να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια σε πνεύμα κατανόησης και συνεργασίας προκειμένου να συνυπάρξουν αρμονικά αλλά και να επωφεληθούν από κοινού. Επίσης καθοδηγεί τις δύο χώρες ώστε να συνάψουν προσωρινές ρυθμίσεις πρακτικού χαρακτήρα και κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, να μην θέσουν σε κίνδυνο η μία την άλλη.

Ωστόσο είναι σημαντικό να επισημανθεί πως υπάρχουν θέματα τα οποία δεν έχουν αντιμετωπιστεί ή λυθεί, τα οποία και έχουμε αναφέρει παραπάνω, παρουσιάζοντας την συμφωνία μεταξύ Νιγηρίας και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε ως αναποτελεσματική, λόγω του πολύπλοκου ζητήματος της κοινής δικαιοδοσίας.

Ένα από τα προβλήματα που έχει αναφερθεί ανάμεσα στα δύο κράτη είναι το άνισο καθεστώς με την Νιγηρία να είναι κατά πολύ ισχυρότερη από το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε. Μία λύση για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος είναι η διάσπαση της αμφισβητούμενης περιοχής βάση του συμφωνημένου ποσοστού, το οποίο είναι 60% για την Νιγηρία και 40% για το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε. Το κάθε κράτος σε αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να έχει δικαιοδοσία στα ύδατα που του χορηγούνται. Η λύση αυτή είναι παρόμοια με τη λύση που επιτεύχθηκε μεταξύ της Γαλλίας και Ισπανίας το 1974 στον Βασκικό Κόλπο. Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν πολλοί τρόποι αντιμετώπισης για την δικαιοδοσία στις κοινές αναπτυξιακές ζώνες και τα κράτη θα μπορούσαν να εξετάσουν οποιοδήποτε από αυτά στη μελλοντική παγκόσμια πρακτική, συμπεριλαμβανομένου του Κόλπου της Γουινέας. Τα κράτη μπορούν να ακολουθήσουν δύο κύρια πρότυπα: Είτε ενός μοναδικού και περίπλοκου συστήματος κοινής δικαιοδοσίας που καλύπτει ολόκληρο το JDZ ή ένα σύστημα χωριστής δικαιοδοσίας σε δύο ή περισσότερα τμήματα ενός διαιρεμένου JDZ για κάθε ένα από τα οποία κάθε κράτος έχει αποκλειστική δικαιοδοσία.

Ένα ακόμα πρόβλημα που αναφέραμε είναι η διαφθορά των κρατών και η ανεπάρκεια των εξουσιοδοτημένων αρχών να την ελέγξουν. Είναι σχεδόν αναμενόμενο πως η διαφθορά πετρελαίου θα θέσει σε κίνδυνο την εθνική οικονομία και μακροπρόθεσμα. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητη η εγκατάσταση αποτελεσματικού μηχανισμού εποπτείας για τον περιορισμό των εξουσιών, μία αναγκαία πρακτική στις κοινές συμφωνίες ανάπτυξης. Ένας σωστός μηχανισμός εποπτείας θα πρέπει να λειτουργεί μέσω όλων των διαδικασιών. Τα δικαιώματα της εποπτείας δεν πρέπει να συγκεντρωθούν πλήρως στην εξουσία ενός ανθρώπου.

Αντίθετα, τα θέματα των δικαιωμάτων εποπτείας πρέπει να είναι διαφορετικά. Δεν δίνεται κάποιο σταθερό πρότυπο εποπτείας. Το πώς θα δομηθεί ο μηχανισμός εξαρτάται από συγκεκριμένες περιστάσεις, οι χώρες πρέπει διαπραγματεύονται ανάλογα με τις διαφορετικές καταστάσεις που υπάρχουν σε κάθε περίπτωση.

Επίλογος

Η Νιγηρία και το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε έχουν κάνει μεγάλη πρόοδο προκειμένου να επιτευχθεί η σωστή εκμετάλλευση των πετρελαιοπηγών χωρίς την δημιουργία εμποδίων από διαμάχες που θα ήταν πολύ πιθανό να προκύψουν αν δεν είχαν υπογράψει την συνθήκη για την ζώνη κοινής ανάπτυξης. Αυτά όμως δεν αναιρούν το γεγονός ότι υπάρχουν και πολλά προβλήματα. Στον Κόλπο της Γουινέας, τα πετρελαιοφόρα πλοία διέρχονται από τις θαλάσσιες οικολογικές ζώνες της Δυτικής Αφρικής, οι πετρελαιοκηλίδες προκαλούν ζημιές στην αλιεία και στις περιφερειακές οικονομίες. Η θαλάσσια εξερεύνηση, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και η οικονομική ανάπτυξη συνδέονται στενά μεταξύ τους ως ένα ενιαίο σύνολο. Αυτά είναι προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν καθώς δυσκολεύουν ιδιαίτερα την εξέλιξη σε οικονομικό αλλά και βιοτικό επίπεδο των δύο κρατών.

 

1 Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ): θεωρείται η θαλάσσια έκταση, εντός της οποίας ένα κράτος έχει δικαίωμα έρευνας ή άλλης εκμετάλλευσης των θαλασσίων πόρων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ενέργειας από το νερό και τον άνεμο. Εκτείνεται πέραν των χωρικών υδάτων μιας χώρας (συνήθως 12 ναυτικά μίλια) στα 200 ναυτικά μίλια από την ακτογραμμή. Η χρήση του όρου μπορεί να περιλαμβάνει την υφαλοκρηπίδα, ονομαστικά και μόνο. Σε επίπεδο ουσίας δικαίου και συνεπαγόμενων δικαιωμάτων είναι δύο διαφορετικές ζώνες. Η ΑΟΖ δεν συμπεριλαμβάνει τα χωρικά ύδατα, ούτε και την υφαλοκρηπίδα πέραν των 200 ν.μ. Η διαφορά χωρικών υδάτων και ΑΟΖ είναι πως τα χωρικά ύδατα αφορούν σε πλήρη κυριαρχία, ενώ η ΑΟΖ αποτελεί απλό “κυριαρχικό δικαίωμα”, το οποίο αναφέρεται στη δικαιοδοσία του παράκτιου κράτους μέχρι και κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η επιφάνεια είναι διεθνή ύδατα.

2 Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), που ονομάζεται επίσης Σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας ή η Συνθήκη για το δίκαιο της θάλασσας, είναι η διεθνής συμφωνία που προέκυψε από την τρίτη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS ΙΙΙ) που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 1973 και 1982. Η σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας καθορίζει τα δικαιώματα και τις ευθύνες των εθνών όσον αφορά τη χρήση των ωκεανών του πλανήτη, καθορίζοντας κατευθυντήριες γραμμές για τις επιχειρήσεις, το περιβάλλον και τη διαχείριση των θαλάσσιων φυσικών πόρων.

3 Το Bakassi είναι μια χερσόνησος στον Κόλπο της Γουινέας. Βρίσκεται μεταξύ των εκβολών Cross River, κοντά στην πόλη Calabar στα δυτικά και τις εκβολές του Rio del Ray στα ανατολικά.Κυβερνιέται από το Καμερούν. Η Νιγηρία και το Καμερούν αμφισβητούν την κατοχή του Bakassi εδώ και μερικά χρόνια, οδηγώντας σε σημαντική ένταση μεταξύ των δύο χωρών. Το 1981 οι δύο χώρες πήγαν στο χείλος του πολέμου πάνω από το Bakassi και μια άλλη περιοχή γύρω από τη λίμνη Τσαντ, στο άλλο άκρο των κοινών συνόρων των δύο χωρών. Ένοπλες συγκρούσεις ξέσπασαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Σε απάντηση, το Καμερούν προώθησε το ζήτημα στο Διεθνές Δικαστήριο στις 29 Μαρτίου 1994.

4 Το Διεθνές Δικαστήριο (Γαλλικά: Cour internationale de justice, κοινώς αναφερόμενο ως Παγκόσμιο Δικαστήριο, Διεθνές Δικαστήριο ή Χάγης) είναι ο κύριος δικαστικός κλάδος των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Το δικαστήριο, που εδρεύει στο παλάτι της ειρήνης (Peace Palace) στη Χάγη, επιλύει νομικές διαφορές που του υποβάλλονται από τα κράτη και παρέχει συμβουλευτικές γνώμες για νομικά ζητήματα που του υποβάλλονται από εξουσιοδοτημένα διεθνή υποκαταστήματα, οργανισμούς και τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

5 Ένα μνημόνιο συμφωνίας (ΜΣ) περιγράφει μια διμερή ή πολυμερή συμφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων μερών. Εκφράζει τη σύγκλιση της βούλησης μεταξύ των μερών, αναφέροντας μια κοινή γραμμή δράσης. Συχνά χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις όπου τα μέρη είτε δεν συνεπάγονται νομική δέσμευση είτε σε περιπτώσεις όπου τα μέρη δεν μπορούν να δημιουργήσουν μια νομικά εκτελεστή συμφωνία. Πρόκειται για μια πιο επίσημη εναλλακτική λύση σε συμφωνία κυρίων.

6 Το Παγκόσμιο Γεωδαιτικό Σύστημα (WGS) είναι ένα πρότυπο για χρήση στη χαρτογραφία, τη γεωδαισία και την πλοήγηση, συμπεριλαμβανομένου του GPS. Περιλαμβάνει ένα τυποποιημένο σύστημα συντεταγμένων για τη Γη, μια τυπική επιφάνεια σφαιροειδούς αναφοράς (το ελλειψοειδές αναφοράς ή αναφοράς) για δεδομένα ακατέργαστου υψομέτρου και μια ισοδυναμική επιφάνεια βαρύτητας (geoid) που ορίζει την ονομαστική στάθμη της θάλασσας. Η τελευταία αναθεώρηση είναι το WGS 84 (επίσης γνωστό ως WGS 1984, EPSG: 4326), το οποίο ιδρύθηκε το 1984 και αναθεωρήθηκε για τελευταία φορά το 2004.

7 Η Texaco, Inc. (“The Texas Company”) είναι μια αμερικανική θυγατρική της Chevron Corporation. Το ναυαρχίδα του προϊόντος είναι το καύσιμο “Texaco with Techron”. Διαθέτει επίσης το εμπορικό σήμα πετρελαίου κίνησης Havoline. Η Texaco ήταν μια ανεξάρτητη εταιρεία έως ότου οι δραστηριότητες διύλισης της επιχείρησής της συγχωνεύθηκαν με την Chevron Corporation το 2001, οπότε οι περισσότερες από τις εξουσιοδοτήσεις της για το σταθμό πωλήθηκαν στην Shell Oil Company.

8 Ο Menezes είναι ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας. Υπήρξε υπουργός Εξωτερικών του Σάο Τομέ και Πρίνσιπε από το 1986 έως το 1987. Εκλέχθηκε Πρόεδρος τον Ιούλιο του 2001 με 55,2% περίπου των ψήφων, κατατροπώνοντας τον Manuel Pinto da Costa, ο οποίος έλαβε περίπου το 40%.Ο Menezes ανέλαβε καθήκοντα στις 3 Σεπτεμβρίου του 2001 μέχρι και το 2003.

Βιβλιογραφία

  1. (2010). THE JOINT DEVELOPMENT ZONE BETWEEN NIGERIA AND SAO TOME AND PRINCIPE: A CASE OF PROVISIONAL ARRANGEMENT IN THE GULF OF GUINEA INTERNATIONAL LAW, STATE PRACTICE AND PROSPECTS FOR REGIONAL INTEGRATION. [online] Available at: http://www.marineregions.org/documents/tanga_0910_cameroon.p df [Accessed 21 May 2017].
  • Offshore-mag.com. (2001). Cross-boundary unitization makes some Gulf of Guinea fields economic. [online] Available at: http://www.offshore-mag.com/articles/print/volume-61/issue- 10/news/cross-boundary-unitization-makes-some-gulf-of-guinea- fields-economic.html [Accessed 21 May 2017].
  • Wen-bo, H. (2015). Analysis of Nigeria-Sao Tome and Principe Joint Development and Suggestions for China. [online] SciencePG. Available at:http://article.sciencepublishinggroup.com/html/10.11648.j.ijepe.211.html [Accessed 21 May 2017].
  • wikipedia.org. (2017). Petroleum industry in Nigeria. [online] Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Petroleum_industry_in_Nigeria [Accessed 21 May 2017].
  • wikipedia.org. (2017). Texaco. [online] Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Texaco [Accessed 22 May 2017].
  • wikipedia.org. (2017). Fradique de Menezes. [online] Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Fradique_de_Menezes [Accessed 22 May 2017].
  • org. (2001). Treaty between the Federal Republic of Nigeria and the Democratic Republic of Sao Tome and Principe on the Joint Development of Petroleum and other Resources, in respect of Areas of the Exclusive Economic Zone of the Two States 21 February 2001. [online] Available at: http://www.marineregions.org/documents/STP-NGA2001.PDF [Accessed 22 May 2017].
  • org. (2017). Overview – Convention & Related Agreements. [online] Available at: http://www.un.org/depts/los/convention_agreements/convention_hi storical_perspective.htm [Accessed 22 May 2017].
  • com. (2012). Equator Exploration Limited: Operations / Overview. [online] Available at: http://www.equatorexploration.com/operations/default.aspx? [Accessed 23 May 2017].