Ο ρόλος της Τουρκίας στη Συριακή Κρίση Βασικοί παράγοντες διαμόρφωσης, παράμετροι και συνέπειες της τουρκικής πολιτικής προς τη Συρία από το 2011 μέχρι σήμερα. Θεοδοσόπουλος Βασίλειος Φεβρουάριος 2016

Πίνακας περιεχομένων

Εισαγωγή. 2

Η εξωτερική πολιτική του ΑΚΡ. 2

Οι συρο-τουρκικές σχέσεις πριν την κρίση. 3

Η τουρκική στάση προς τις Αραβικές Εξεγέρσεις. 5

Η τουρκική πολιτική προς τη Συριακή Κρίση. 6

Τουρκικοί στόχοι 6

Φάση 1: Πίεση σε Assad για μεταρρυθμίσεις (Άνοιξη 2011 – Καλοκαίρι 2011) 8

Φάση 2:Υποστήριξη μετριοπαθούς πολιτικής αντιπολίτευσης (Καλοκαίρι 2011 – Άνοιξη 2012) 8

Φάση 3: Υποστήριξη μετριοπαθούς ένοπλης αντιπολίτευσης και προσπάθεια αποτροπής Assad (Άνοιξη 2012 – Φθινόπωρο 2012) 10

Φάση 4: Μετάθεση ευθυνών, συνομιλίες με PKK και συνεργασία με εξτρεμιστές (Φθινόπωρο 2012 – Φθινόπωρο 2013) 12

Φάση 5: Μερική απομάκρυνση από εξτρεμιστές, ενίσχυση μετριοπαθών και υποστήριξη αλληλοεξόντωσης Κούρδων-ISIL (Φθινόπωρο 2013 – Χειμώνας 2015) 16

Φάση 6: Επαναπροσέγγιση εξτρεμιστών, προσπάθεια αποτροπής Κούρδων και συνεργασία με ΗΠΑ για αντιμετώπιση ISIL (Χειμώνας 2015 – σήμερα) 19

Προοπτικές για το μέλλον. 24

Κατάλογος ονομάτων και ακρωνυμίων. 26

Βιβλιογραφία και αναφορές. 29

 

 

 

Εισαγωγή

Η Τουρκία είναι αναμφίβολα ένας από τους παίχτες-κλειδιά του πολέμου που μαίνεται στη Συρία τα τελευταία πέντε χρόνια, με ζωτικά διακυβευόμενα συμφέροντα και σημαντική δυνατότητα επηρεασμού των εξελίξεων. Ο ρόλος της στη διάρκεια της σύγκρουσης, ωστόσο, έχει υπάρξει αμφιλεγόμενος και η τουρκική ηγεσία έχει επαινεθεί ή κατηγορηθεί ποικιλοτρόπως: άλλοτε για την υποστήριξή καταπιεσμένων αντιδικτατορικών αγωνιστών, άλλοτε για την υποστήριξη ακραίων ισλαμιστών και τρομοκρατών, και άλλοτε για την αποϊδεολογικοποιημένη και κυνική εξυπηρέτηση των συμφερόντων της. Το σίγουρο είναι πως η τουρκική πολιτική έχει επηρεάσει σημαντικά τις εξελίξεις στη Συριακή Κρίση και πως οι απόψεις και τα συμφέροντα της Άγκυρας θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη σε οποιαδήποτε προσπάθεια μιας βιώσιμης λύσης της. Στο πλαίσιο αυτό, το παρόν κείμενο εξετάζει τους βασικούς παράγοντες διαμόρφωσης, τις παραμέτρους και τις συνέπειες της πολιτικής που ακολούθησε η Τουρκία αναφορικά με την Συριακή Κρίση από το 2011 μέχρι και τις αρχές του 2016. Αρχικά παρουσιάζεται το ευρύτερο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής του AKP, των διμερών σχέσεων Τουρκίας-Συρίας μέχρι την Κρίση, και της τουρκικής προσέγγισης των Αραβικών Εξεγέρσεων, και στη συνέχεια παρουσιάζεται και αναλύεται η πολιτική προς τη Συρία στη διάρκεια της Κρίσης, διαιρούμενη χρονικά σε περιόδους ανάλογα με τον εκάστοτε κυρίαρχο προσανατολισμό της. Τέλος, επιχειρείται μια πολύ σύντομη επισκόπηση των επιλογών που φαίνεται να διαθέτει η τουρκική ηγεσία αναφορικά με την πολιτική της για τη Συρία στο προσεχές μέλλον.

 

Η εξωτερική πολιτική του ΑΚΡ

Από τη στιγμή που το ισλαμιστικό AKP (Adalet ve Kalkınma Partisi – Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) αναδείχτηκε σε κυβερνών κόμμα στην Τουρκία το 2003, και ο ηγέτης του, Recep Tayyip Erdoğan, εξελέγη πρωθυπουργός, η τουρκική εξωτερική πολιτική μπήκε σε μια νέα εποχή. Ο ίδιος Erdoğan ανέλαβε ενεργό ρόλο στην εξωτερική πολιτική της χώρας, το γραφείο του κύριου συμβούλου του σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων Ahmet Davutoğlu, αναβαθμίστηκε σε κύρια πηγή στρατηγικής σκέψης και ιδεολογικής υποστήριξης της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησής του[1], ενώ συνεχίστηκε η αποδυνάμωση του ρόλου των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΕΔ) στη διαμόρφωση πολιτικής προς όφελος της εκτελεστικής εξουσίας[2].

Από τη θέση του –αρχικά ως σύμβουλος του Erdoğan, αργότερα ως υπουργός εξωτερικών του, και πλέον ως πρωθυπουργός– ο Davutoğlu έχει καθοδηγήσει την εξωτερική πολιτική του AKP με βάση την έννοια του «στρατηγικού βάθους» όπως την ανέπτυξε ο ίδιος στο ομότιτλο βιβλίο του[3]. Η κεντρική θέση του «δόγματος Davutoğlu» είναι πως η Τουρκία αποτελεί μια «κεντρική δύναμη» στην Ευρασία, η οποία διαθέτει στρατηγικό βάθος λόγω της ιστορίας της –ως κληρονόμος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας– και της γεωγραφίας της –ως σημείο διασταύρωσης πολλαπλών γεωγραφικών συστημάτων (Μέση Ανατολή, Βαλκάνια, Καύκασος, Κεντρική Ασία, Μεσόγειος, Εύξεινος Πόντος, Κασπία, Περσικός Κόλπος). Ως εκ τούτου, οι προηγούμενες πολιτικές αποκλειστικού προσανατολισμού προς τη Δύση, εξάρτησης από τις πολιτικές άλλων δυνάμεων, και αποστασιοποίησης από τους υπόλοιπους γείτονές της συνιστούν σφάλμα, καθώς η Τουρκία έχει ιστορική ευθύνη και υποχρέωση να εμπλακεί ενεργά σε όλα τα περιφερειακά συστήματα όπου ανήκει, και ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή. Με αυτό τον τρόπο, η χώρα θα αποκτήσει μια ισχυρή και αυτόνομη εξωτερική πολιτική, θα δημιουργήσει τη δική της περιφερειακή ζώνη επιρροής στην οποία θα έχει ηγετικό ρόλο, και θα αναδειχτεί σε παγκόσμια δύναμη[4].

Για να πετύχει αυτό το στόχο, η Τουρκία θα έπρεπε να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες της παγκοσμιοποίησης (εξέλιξη των επικοινωνιών και κοινωνικοοικονομική αλληλεξάρτηση κρατών) και το δυναμικό ήπιας ισχύος της, το οποίο βασίζεται στους ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς της με τις όμορες γεωγραφικές περιοχές, στους δημοκρατικούς θεσμούς της και στην ακμάζουσα οικονομία αγοράς της. Επιπλέον, θα έπρεπε να εγκαταλείψει τη στρατοκρατική εικόνα της και να προωθήσει την ειρηνική επίλυση συγκρούσεων και την περιφερειακή οικονομική συνεργασία, οι οποίες θα προλάμβαναν την ανάγκη για επέμβαση εξωτερικών δυνάμεων σε περιφερειακές υποθέσεις. Οι προϋποθέσεις που διέβλεπε ο Davutoğlu για τα παραπάνω ήταν η επίλυση του Κουρδικού προβλήματος και η γεφύρωση του χάσματος κοσμικών-ισλαμιστών στο εσωτερικό, και η επίλυση όλων των διμερών διενέξεων που ταλάνιζαν τις σχέσεις της Τουρκίας με τους γείτονές της στο εξωτερικό[5].

Στα πλαίσια της εφαρμογής αυτού του δόγματος, η τουρκική πολιτική ηγεσία αναδείχθηκε σε ενεργό παίχτη στη Μέση Ανατολή, διατηρώντας ισορροπημένες σχέσεις με όλους τους περιφερειακούς και παγκόσμιους δρώντες και ακολουθώντας εξωτερική πολιτική ανεξάρτητη από αυτές της Δύσης, επιδιώκοντας εξομάλυνση και βελτίωση των σχέσεων με όλους τους γείτονές της (πολιτική «μηδενικών προβλημάτων»), και αναλαμβάνοντας συχνά ρόλο διαμεσολαβητή για την επίλυση περιφερειακών συγκρούσεων. Γενικότερα, μέχρι το ξέσπασμα των Αραβικών Εξεγέρσεων το AKP ακολούθησε μια εξωτερική πολιτική προς τη Μέση Ανατολή βασισμένη αφενός στο αμοιβαίο όφελος μέσω της οικονομικής αλληλεξάρτησης και αφετέρου στους στενούς πολιτικούς δεσμούς με βάση την πολιτισμική συγγένεια και την μουσουλμανική αδελφοσύνη – μια πολιτική που δε στηριζόταν στην προώθηση της δημοκρατίας ή άλλων αξιών, αλλά στη Βεστφαλιανή λογική του σεβασμού της κρατικής κυριαρχίας και της μη-επέμβασης στα εσωτερικά άλλων κρατών[6].

 

Οι συρο-τουρκικές σχέσεις πριν την κρίση

Στη διάρκεια των δεκαετιών ’80 και ’90, η Δαμασκός υποστήριζε ενεργά το PKK και το κουρδικό αποσχιστικό κίνημα, εν μέρει και ως απάντηση στην τουρκική πολιτική χρήσης των νερών του Τίγρη και του Ευφράτη, ενώ αμφισβητούσε την τουρκική κυριαρχία της επαρχίας Hatay. Το 1998, μετά από έντονη καταναγκαστική διπλωματία και απειλή εισβολής εκ μέρους της Άγκυρας, ο τότε Σύρος πρόεδρος Hafez al-Assad έπαψε την υποστήριξή του στους Κούρδους και απέλασε τον ηγέτη του PKK Abdullah Öcalan, με αποτέλεσμα την εξομάλυνση και σταδιακή βελτίωση των συρο-τουρκικών σχέσεων.

Με την άνοδο του AKP στην εξουσία, η Άγκυρα επένδυσε έντονα σε καλές πολιτικές, στρατιωτικές, οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις με τη Συρία[7] και τον Bashar al-Assad, που το 2000 είχε διαδεχτεί τον πατέρα του και με τον οποίο ο Erdoğan ένιωθε πως είχε μια ιδιαίτερη σχέση[8]. Στο εσωτερικό της Τουρκίας οι καλές σχέσεις με τη Δαμασκό εξασφάλιζαν τη συνεργασία της στην αντιμετώπιση του PKK, ενώ στα πλαίσια των διμερών σχέσεων ο Assad έβαλε το 2005 στο περιθώριο το ζήτημα του Hatay και το 2008 σύνηψε συμφωνία με την Τουρκία για τους υδάτινους πόρους. Η μερική απελευθέρωση της συριακής οικονομίας, η διμερής συμφωνία ελεύθερου εμπορίου του 2004 και η κατάργηση θεωρήσεων το 2009 οδήγησαν σε τριπλασιασμό του συρο-τουρκικού εμπορίου εντός 5 ετών, τον επταπλασιασμό των Σύρων τουριστών εντός 10 ετών και την αύξηση των τουρκικών Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) στη Συρία. Σε περιφερειακό επίπεδο, η Συρία μετατράπηκε για την Τουρκία σε πολιτική, οικονομική και πολιτισμική πύλη προς τον αραβικό κόσμο, καθώς άνοιξε το χερσαίο δρόμο εξαγωγών προς την Ιορδανία και της χώρες του Κόλπου, η μεταγλώττιση τουρκικών σαπουνόπερων στα Αραβικά βελτίωσε την εικόνα της Τουρκίας αυξάνοντας την ήπια ισχύ της, ενώ η δημόσια φιλία του Erdoğan με τον αντι-Δυτικό Assad ενίσχυσε το προφίλ του ως περιφερειακού ηγέτη εντός του Αραβικού πληθυσμού[9].

Αν και τα αίτια για τη θεαματική βελτίωση των σχέσεων Συρίας-Τουρκίας συχνά αποδίδονται στην πολιτική «μηδενικών προβλημάτων» του Ahmet Davutoğlu[10], πρότυπο εφαρμογής της οποίας θεωρείτο η Συρία, η συμφιλίωση είχε ξεκινήσει πριν την άνοδο του AKP το 2002, έχοντας και μη-ιδεολογικά κίνητρα[11]. Σημαντικό ρόλο σε αυτή έπαιξε η μετατροπή της Τουρκίας σε ‘εμπορικό κράτος’ με εξαγωγική οικονομία, η οποία αναπτύχθηκε ραγδαία μετά το 2001 και επιζητούσε αγορές[12], καθώς και η εμφάνιση ισχυρών επιχειρηματικών ομάδων που μαζί με τα εμπορικά επιμελητήρια της νότιας Ανατολίας πίεζαν για μια πολιτική εμπορίου και στενότερων σχέσεων με τις γειτονικές χώρες. Παράλληλα, γεωστρατηγικοί παράγοντες ευνοούσαν επίσης τη σύσφιξη των διμερών σχέσεων τη δεκαετία του 2000, καθώς η ανατροπή του Saddam Hussein το 2003 και το επακόλουθο κενό ισχύος αποτέλεσαν πρόσφορο έδαφος για σεχταριστικές συγκρούσεις, ένοπλους ισλαμιστές και Κούρδους αυτονομιστές, ενώ ο Assad αποτελούσε προφανή σύμμαχο για την Άγκυρα στην προσπάθεια προστασίας της απέναντι στην παρατεταμένη περιφερειακή αστάθεια που προμήνυε η τότε αμερικανική πολιτική.

 

Η τουρκική στάση προς τις Αραβικές Εξεγέρσεις

Οι Αραβικές Εξεγέρσεις του 2010-2011 και η σύγκρουση των Αραβικών κυβερνήσεων με τους υπηκόους τους δημιούργησαν ευκαιρίες αλλά και προκλήσεις για την τουρκική εξωτερική πολιτική. Οι εξεγέρσεις αφενός έδιναν στην Τουρκία την ευκαιρία να αναδειχτεί σε περιφερειακό ηγέτη και να αποτελέσει υπόδειγμα ισλαμικής δημοκρατίας, αφετέρου όμως έφεραν σε σύγκρουση δύο βασικούς πυλώνες του «δόγματος Davutoğlu»: τις καλές σχέσεις που επεδίωκε με τις κυβερνήσεις των γειτονικών κρατών, και το δημοκρατικό/φιλολαϊκό προφίλ που προωθούσε στον αραβικό κόσμο – χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπήρξαν και άλλοι παράγοντες που επίσης επηρέασαν την πολιτική της Άγκυρας.

Όταν ξέσπασε η πρώτη εξέγερση στην Τυνησία το Δεκέμβριο του 2010, η Άγκυρα αρχικά δεν πήρε θέση, αν και αργότερα καλωσόρισε την άνοδο των ισλαμιστών δημοκρατών στην εξουσία. Όταν όμως ακολούθως ξέσπασαν εξεγέρσεις στην Αίγυπτο τον ερχόμενο Ιανουάριο, το AKP αντιλήφθηκε πως επέκειντο σημαντικές αλλαγές, και ο Erdoğan ήταν ο πρώτος ηγέτης που κάλεσε σε παραίτηση τον τότε Αιγύπτιο πρόεδρο Hosni Mubarak[13], ενώ ο Τούρκος πρόεδρος Abdullah Gül ήταν ο πρώτος αρχηγός κράτους που επισκέφθηκε τη χώρα μετά την πτώση του. Στην απόφαση αυτή έπαιξε σημαντικό ρόλο η επιθυμία της Άγκυρας να βρεθεί «στη σωστή πλευρά της ιστορίας»[14], να κερδίσει περιφερειακή επιρροή, αλλά και να επεκτείνει τους οικονομικούς της δεσμούς με το μεγαλύτερο αραβικό κράτος.

Στη Λιβύη, όπου εργάζονταν 25.000 Τούρκοι πολίτες και διακυβεύονταν συμβόλαια με το καθεστώς του Muammar Gaddafi αξίας άνω των $10 δις[15], η Άγκυρα αρχικά απέφυγε να πάρει ξεκάθαρη θέση ενάντια του καθεστώτος και προσπάθησε να μεσολαβήσει σε έναν συμβιβασμό[16], εκφράζοντας αντίθεση στα σχέδια επιβολής μιας ζώνης απαγόρευσης πτήσεων (no-fly zone/NFZ). Αφότου όμως εκκένωσε τους υπηκόους της και το ΣΑ του ΟΗΕ υιοθέτησε σχετικό ψήφισμα, η Τουρκία άλλαξε στάση και συμμετείχε στις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ, προσπαθώντας να αναπληρώσει τον χαμένο χρόνο και να διορθώσει τη ζημιά που είχε προκαλέσει στο φιλοδημοκρατικό προφίλ της η απροθυμία στήριξης των εξεγερμένων[17].

Στην περίπτωση των εξεγέρσεων στο Μπαχρέιν το Φεβρουάριο του 2011, η πολιτική υποστήριξης της λαϊκής βούλησης υποχώρησε μπροστά στα σημαντικά οικονομικά συμφέροντα που είχε η Τουρκία στον Κόλπο, την ανάγκη να σεβαστεί τις πολιτικές ασφαλείας των κρατών GCC, και το φόβο να ενθαρρυνθεί το Ιράν να επέμβει στις υποθέσεις τους[18]. Θέλοντας να προβάλει το διπλωματικό του προφίλ και να τονίσει τη δυνατότητα της Τουρκίας να διαχειριστεί τις σχέσεις Σουνιτών-Σιιτών υπερασπιζόμενη τα συμφέροντα όλων των Μουσουλμάνων, ο Erdoğan προσφέρθηκε και πάλι να διαδραματίσει το ρόλο του μεσολαβητή[19], αλλά κατά τα άλλα η Άγκυρα κράτησε αποστάσεις από τα τεκταινόμενα.

Γενικότερα, αν και υπήρξε προσπάθεια διαφύλαξης των υπαρχόντων πολιτικο-οικονομικών συμφερόντων της, η πολιτική της Τουρκίας αναφορικά με τις Αραβικές Εξεγέρσεις συνιστούσε απομάκρυνση από τη μέχρι τότε συντηρητική realpolitik, αλλά και τροποποίηση του αρχικού «δόγματος Davutoğlu». Ο στόχος του τροποποιημένου δόγματος συνέχισε να είναι η εγκαθίδρυση μια ζώνης τουρκικής επιρροής στην περιφέρειά της, αλλά στο εξής το μέσο επίτευξης του στόχου αυτού θα ήταν μια παρεμβατική πολιτική εξαγωγής και υποστήριξης του μοντέλου ισλαμικής δημοκρατίας που εφάρμοζε το AKP, έτσι ώστε τα «αρχαϊκά καθεστώτα»[20] του αραβικού κόσμου να αντικατασταθούν από άλλα, ιδεολογικά συγγενή με το AKP, τα οποία θα ακολουθούσαν το λεγόμενο «τουρκικό μοντέλο» πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής διακυβέρνησης και θα προσέβλεπαν στην Άγκυρα για καθοδήγηση[21]. Για τους ηγέτες της, η ισχυρή και γεμάτη αυτοπεποίθηση Τουρκία όφειλε να αναλάβει ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας Μέσης Ανατολής, χαράσσοντας και εφαρμόζοντας τις δικές της πολιτικές ανεξάρτητα από εκείνες άλλων δυνάμεων[22], και η πολιτική που ακολουθήθηκε απέναντι στη Συριακή Κρίση θα πρέπει να γίνει κατανοητή πρωτίστως εντός αυτού του πλαισίου.

 

Η τουρκική πολιτική προς τη Συριακή Κρίση

Το Μάρτιο του 2011, όταν ξέσπασε η κρίση στη Συρία, πολλές από τις συνθήκες που είχαν συμβάλει στην προσέγγιση των δύο χωρών την προηγούμενη δεκαετία είχαν χάσει πλέον τη βαρύτητά τους[23]. Οικονομικά, η Συρία είχε επιτελέσει το στόχο της ως πύλη για τον αραβικό κόσμο, ενώ είχαν ανακύψει και άλλες, πιο φιλόξενες αγορές στην περιοχή (πχ, οι εξαγωγές στο Ιράκ ήταν δεκαπλάσιες) και στη Συρία δε διακυβεύονταν μεγάλα τουρκικά οικονομικά συμφέροντα (σε αντίθεση, πχ, με τη Λιβύη). Οι γεωπολιτικές συνθήκες είχαν επίσης αλλάξει και η ανάγκη για συνεργασία με τη Δαμασκό είχε μειωθεί, καθώς το Ιρακινό Κουρδιστάν είχε σταθεροποιηθεί, διατηρώντας πλέον συνεργατικές σχέσεις με την Τουρκία υπό την κυβέρνηση του Massoud Barzani και έχοντας μετατραπεί σε μείζονα αγορά για τουρκικά αγαθά. Τέλος, έχοντας ήδη τεράστιο κύρος μεταξύ του Αραβικού πληθυσμού, ο Erdoğan δε χρειαζόταν πλέον τη φιλία του Assad, η οποία μετά τις εξεγέρσεις αποτελούσε μάλλον πολιτικό μειονέκτημα.

 

Τουρκικοί στόχοι

Εντός του θεμελιακού πλαισίου του ανανεωμένου «δόγματος Davutoğlu», η τουρκική εμπλοκή στη Συριακή Κρίση έχει προσανατολιστεί καθ’ όλη τη διάρκειά της στην επίτευξη ορισμένων βασικών στόχων, η σχετική προτεραιότητα των οποίων μεταβάλλεται αναλόγως των εξελίξεων και των εκάστοτε αναγκών. Με εξαίρεση ένα σύντομο διάστημα στην αρχή των εξεγέρσεων, δεδηλωμένος σκοπός της Άγκυρας έχει υπάρξει η ανατροπή του Assad[24], και υπονοούμενος, σύμφωνα με αρκετούς σχολιαστές[25], η αντικατάσταση του με ένα μετριοπαθές (σουνιτικό) ισλαμιστικό καθεστώς που θα εξυπηρετεί τα τοπικά και περιφερειακά της συμφέροντα και με το οποίο θα μπορεί να απολαμβάνει τους στενούς πολιτικοοικονομικούς δεσμούς που είχε με τη Δαμασκό την προηγούμενη δεκαετία.

Παράλληλα όμως η Άγκυρα προσπαθεί να ικανοποιήσει και ορισμένα άλλα ζητούμενα. Το κυριότερο εξ αυτών είναι η διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας[26], καθώς η κατάτμησή της στη βάση θρησκευτικών ή εθνικών κριτηρίων θα δημιουργούσε προηγούμενο για τα κράτη και τις εθνοτικές ομάδες που προβάλλουν κυριαρχικές αξιώσεις επί τουρκικών εδαφών ή επιθυμούν διαμελισμό της Τουρκίας. Άμεσα συνδεόμενη με την επιθυμία για μια ενιαία Συρία υπό μία ισχυρή κεντρική διοίκηση είναι και η επίλυση του Κουρδικού ζητήματος[27], καθώς η διάσπαση ή η ομοσπονδοποίηση της Συρίας θα ενίσχυε τους Σύρους Κούρδους και θα οδηγούσε κατ’ επέκταση στην ενδυνάμωση του PKK και της κουρδικής μειονότητας στην Τουρκία. Στο πλαίσιο αυτό, η αποδυνάμωση ή τουλάχιστον ο περιορισμός των Σύρων Κούρδων το τελευταίο διάστημα έχει αποκτήσει ως προτεραιότητα μεγαλύτερη σημασία ακόμη και από την ανατροπή του Assad.

Μικρότερης -αλλά παρόλα αυτά βαρύνουσας- σημασίας στόχοι αποτελούν επίσης για την Τουρκία αφενός η διακοπή των ολοένα αυξανόμενων προσφυγικών ροών, που μέχρι στιγμής έχουν φέρει στην επικράτειά της εκατομμύρια πρόσφυγες, της έχουν κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια και έχουν δημιουργήσει διάφορα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά προβλήματα και ζητήματα ασφαλείας στο εσωτερικό της[28], και αφετέρου η διατήρηση της πολιτικής και στρατιωτικής επιρροής που είχε στη Δαμασκό την προηγούμενη δεκαετία, η οποία απειλείται ακόμη και σε περίπτωση ανατροπής του Assad, λόγω της σημαντικής υποστήριξης που παρέχουν στους αντικαθεστωτικούς περιφερειακοί ανταγωνιστές της, όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί και ο μεγάλος ρόλος που έχουν παίξει πολιτικές και κομματικές σκοπιμότητες στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής από την κυβέρνηση του AKP. Η διατήρηση ενός ευνοϊκού πολιτικού κλίματος στο εσωτερικό έχει αποτελέσει έναν βασικό σκοπό της τουρκικής πολιτικής προς τη Συρία, ενώ ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια η προσέλκυση εθνικιστών και συντηρητικών Κούρδων ψηφοφόρων έχουν υπάρξει κύριο μέλημα του Erdoğan στα πλαίσια των προσπαθειών του για την αναθεώρηση του συντάγματος και την ενίσχυση της προεδρικής εξουσίας.

 

Έτσι, ακολουθώντας τις ραγδαίες μεταβολές εντός της ίδιας της Συρίας και αντικατοπτρίζοντας τη διάδραση μεταξύ των προαναφερθέντων στόχων της τουρκικής ηγεσίας και τις ισορροπίες μεταξύ των δύο κύριων δυνάμεων επηρεασμού της εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας –την παραδοσιακή, προσανατολισμένη στην ασφάλεια επιφυλακτικότητα του (αποδυναμωμένου) στρατιωτικού κατεστημένου και την παρορμητικότητα της κυβέρνησης του AKP και ιδιαίτερα του ίδιου του Erdoğan– η πολιτική της Τουρκίας αναφορικά με τη Συριακή Κρίση έχει εξελιχθεί περνώντας από διάφορα στάδια από το Μάρτιο του 2011 μέχρι σήμερα.

 

Φάση 1: Πίεση σε Assad για μεταρρυθμίσεις (Άνοιξη 2011 – Καλοκαίρι 2011)

Κατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών μετά την εξέγερση, η Τουρκία προσπάθησε να πείσει τον Assad να μην αντιδράσει βίαια και να κάνει πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις (έστω και εικονικές[29]) ώστε να παραμείνει στην εξουσία, καθώς διακυβεύονταν τόσο η επένδυση που είχε κάνει η τουρκική ηγεσία τα προηγούμενα χρόνια στο συριακό καθεστώς όσο και οι σχέσεις της με τους υποστηρικτές του (Ρωσία, Ιράν, κλπ), οι οποίες επηρέαζαν άλλα στρατηγικά της συμφέροντα[30]. Ο Davutoğlu και άλλοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι έκαναν επανειλημμένα ταξίδια στη Δαμασκό μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου 2011, ενώ ο Erdoğan διαβεβαίωνε τους διεθνείς συμμάχους του πως ο Assad θα συνεργαζόταν. Κάτι τέτοιο όμως δε συνέβη και οι τουρκικές διαβεβαιώσεις, προϊόν –σύμφωνα με επικριτές της κυβέρνησης– της υπερβολικής αυτοπεποίθησης Erdoğan και Davutoğlu σχετικά με την επιρροή τους πάνω στον Assad και τις γνώσεις τους για τη Συρία[31], διαψεύστηκαν, ενώ η τουρκική υποστήριξη στο καθεστώς εξόργισε τους Σύρους διαδηλωτές και την αραβική κοινή γνώμη, που ήταν υπέρ της αλλαγής[32].

 

Φάση 2:Υποστήριξη μετριοπαθούς πολιτικής αντιπολίτευσης (Καλοκαίρι 2011 – Άνοιξη 2012)

Βλέποντας την αδιαλλαξία του Assad, αλλά και ενισχυμένη εσωτερικά από το αποτέλεσμα των γενικών εκλογών του Ιουνίου 2011, η τουρκική κυβέρνηση προχώρησε από τις αρχές καλοκαιριού σε μια απότομη μεταστροφή της αρχικής της πολιτικής, εγκαταλείποντας τον έως τότε σύμμαχό της και υποστηρίζοντας τη μετριοπαθή (μη-εξτρεμιστική) πολιτική (μη-ένοπλη) αντιπολίτευση της Συρίας. Στις αρχές Ιουνίου ο Erdoğan άρχισε να επικρίνει δημόσια την απροθυμία του Assad για συνεργασία και να χαρακτηρίζει απάνθρωπη την καθεστωτική αντιμετώπιση των διαδηλώσεων[33]. Τον ίδιο μήνα η Άγκυρα επέτρεψε να διεξαχθεί στην Αττάλεια η πρώτη μεγάλη διάσκεψη της συριακής αντιπολίτευσης, στις 29 Ιουλίου επέτρεψε το σχηματισμό στην επαρχία Hatay της εμβρυακής ένοπλης αντιπολίτευσης, του Ελεύθερου Συριακού Στρατού (FSA), και στις 23 Αυγούστου έλαβε χώρα στην Κωνσταντινούπολη η πρώτη προσπάθεια συντονισμού της εξόριστης αντιπολίτευσης σε ένα ενιαίο σώμα, το Συριακό Εθνικό Συμβούλιο (SNC)[34]. Στις 16 Σεπτεμβρίου ο Erdoğan κάλεσε κατηγορηματικά τον Assad να παρατηθεί δηλώνοντας πως είχε προδοθεί από τις ψεύτικες υποσχέσεις του[35], ενώ στις 21 Σεπτεμβρίου 2011 η Άγκυρα διέκοψε και επίσημα πλέον τις διπλωματικές σχέσεις της με τη Δαμασκό.

Αν και η απόφαση για διακοπή των σχέσεων φαίνεται ότι πάρθηκε από τον Erdoğan, Τούρκοι αξιωματούχοι επιμένουν πως το Υπουργείο Εξωτερικών και οι ΕΔ συμφώνησαν και πως η συγκρουσιακή στάση ήταν απαραίτητη για τη διατήρηση της τουρκικής ‘περιφερειακής αξιοπιστίας’[36], μιας ιδιαίτερα σοβαρής μέριμνας για την Άγκυρα στα πλαίσια του οράματος της εξωτερικής της πολιτικής. Δεδομένης της διεθνούς κατακραυγής κατά της Δαμασκού, και έχοντας υπόψη το κόστος που είχε από πλευράς αραβικής νομιμοποίησης η αρχική απροθυμία της να καταδικάσει αντίστοιχη συμπεριφορά του Gaddafi στην περίπτωση της Λιβύης, η Άγκυρα ήταν αποφασισμένη να επιδείξει τα φιλοδημοκρατικά της διαπιστευτήρια. Οι επικριτές του Erdoğan, βέβαια, ισχυρίζονται ότι η συγκρουσιακή του στάση οφείλεται πρωτίστως στο θυμό του επειδή ο Assad του είπε ψέματα πως θα έκανε μεταρρυθμίσεις[37] και τον ταπείνωσε εκθέτοντας την περιορισμένη του επιρροή. Ανεξαρτήτως των άλλων της κινήτρων πάντως, φαίνεται πως ο σημαντικότερος παράγοντας που οδήγησε την Άγκυρα στο να αλλάξει στάση και να τοποθετηθεί εναντίον του πρώην συμμάχου της ήταν το ότι μοιραζόταν την κοινή πεποίθηση πως το καθεστώς Assad σύντομα θα ανατρεπόταν υπό το βάρος της εσωτερικής και εξωτερικής πίεσης, και επιθυμούσε να βρίσκεται στην πλευρά των νικητών όταν αυτό θα συνέβαινε[38].

Έχοντας αποφασίσει να στηρίξει τη συριακή αντιπολίτευση, όπως έκαναν ήδη η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, η Ιορδανία, οι ΗΠΑ, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η τουρκική πολιτική επικεντρώθηκε κυρίως στην προσπάθεια εξεύρεσης μιας πολιτικής λύσης στην κρίση. Σε διπλωματικό επίπεδο, κάλεσε στις 21 Νοεμβρίου 2011 τον Assad σε παραίτηση[39], συμμετείχε στις κυρώσεις που επέβαλε τον ίδιο μήνα ο Αραβικός Σύνδεσμος[40], ενώ υποστήριξε το σχέδιο του Αραβικού Συνδέσμου (Νοέμβριος 2011–Ιανουάριος 2012) και το ‘Σχέδιο Ανάν’ του ΟΗΕ (Φεβρουάριος–Αύγουστος 2012) για την επίλυση της κρίσης, τα οποία όμως απέτυχαν αμφότερα. Παράλληλα η Τουρκία υποστήριξε και μονομερώς την αντιπολίτευση, φιλοξενώντας πολλές συναντήσεις αντικαθεστωτικών ομάδων καθώς και τη δεύτερη συνάντηση κορυφής των «Φίλων της Συρίας»[41], επιδιώκοντας να συμβάλει ενεργά στην ενοποίηση και την αύξηση της συνοχής της. Ο λόγος για την υποστήριξη αυτή ήταν πως η Άγκυρα θεωρούσε πως με τον τρόπο αυτό το κίνημα των εξεγέρσεων θα εξελισσόταν σε ένα μαζικό κίνημα όμοιο με αυτά της Τυνησίας και της Αιγύπτου, που θα είχε την απαραίτητη ευρεία αποδοχή και ισχύ για να επικρατήσει του καθεστώτος, ενώ επιπλέον υπολόγιζε πιθανώς πως η εμφάνιση μίας βιώσιμης εναλλακτικής του καθεστώτος θα ανάγκαζε τη διεθνή κοινότητα να επέμβει και να υποστηρίξει την αντιπολίτευση πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά[42].

Παρότι επισήμως υπεράνω σεχταριστικών κινήτρων, ανάμεσα στα διάφορα μέλη του SNC η Τουρκία έδειξε από την αρχή προτίμηση στη Μουσουλμανική Αδελφότητα (ένα κίνημα σουνιτικού πολιτικού Ισλάμ ιδεολογικά συγγενές του AKP), μια επιλογή που για κάποιους αναλυτές επηρεάστηκε από την κυβερνητική ιδεολογία και την τουρκική κοινή γνώμη[43], ενώ σύμφωνα με άλλους ήταν αποτέλεσμα ενός ορθολογικού υπολογισμού για το ποια θα ήταν η ισχυρότερη πολιτική δύναμη την επόμενη μέρα[44]. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με το κοσμικό (μη-ισλαμιστικό) κομμάτι της συριακής αντιπολίτευσης, η ΜΑ είχε μεγαλύτερη ισχύ απ’ όση της αναλογούσε, καθώς έλεγχε τις περισσότερες θέσεις στο Συμβούλιο, καθώς και την επιτροπή που ρύθμιζε την κατανομή ξένης βοήθειας στους μαχητές της αντιπολίτευσης εντός της Συρίας[45], επιτείνοντας έτσι τις υπάρχουσες διενέξεις εντός του SNC και συμβάλλοντας στην τελική αποτυχία του[46].

 

Φάση 3: Υποστήριξη μετριοπαθούς ένοπλης αντιπολίτευσης και προσπάθεια αποτροπής Assad (Άνοιξη 2012 – Φθινόπωρο 2012)

Η τουρκικές εκτιμήσεις αφενός για τη δυνατότητα του SNC να ξεπεράσει τις εσωτερικές του διαιρέσεις και να αποτελέσει μια αξιόπιστη και ευρέως νομιμοποιημένη αντιπολιτευτική δύναμη εναντίον του Assad, και αφετέρου για την προθυμία της διεθνούς κοινότητας να επέμβει αποφασιστικά υπέρ των εξεγερμένων αποδείχτηκαν αμφότερες λανθασμένες[47]. Από την άνοιξη του 2012, η αποτυχία των διπλωματικών πρωτοβουλιών επίλυσης της κρίσης και η κλιμάκωση της βίας στη Συρία οδήγησαν την Άγκυρα στο να αλλάξει τακτική και να υποστηρίξει πλέον ενεργά την ένοπλη αντιπολίτευση και τη βίαιη ανατροπή του συριακού καθεστώτος, παρότι δημοσίως συνέχισε να υποστηρίζει το SNC και μια πολιτική λύση. Έτσι, η Άγκυρα άρχισε να διευκολύνει τρίτες χώρες να παρέχουν βοήθεια στην ένοπλη αντιπολίτευση[48], οι τουρκικές ΕΔ άρχισαν να παρέχουν εκπαίδευση και εξοπλισμό σε διάφορες ένοπλες ομάδες του FSA[49] –κάτι που υποστηρίζουν Δυτικοί δημοσιογράφοι, κάτοικοι της παραμεθορίου και Σύροι αντάρτες, αλλά η Τουρκία επισήμως αρνείται– ενώ η Τουρκία, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία, δημιούργησαν με τη βοήθεια της CIA μια βάση συνδυασμένων επιχειρήσεων στο İncirlik για το συντονισμό των ανταρτών[50].

Πέρα της αποτυχίας των πολιτικο-διπλωματικών πρωτοβουλιών, η στροφή προς την υποστήριξη ένοπλων ομάδων φαίνεται πως ήταν αποτέλεσμα και της υποστήριξης που ήδη παρείχαν στην ένοπλη αντιπολίτευση το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία. Η Άγκυρα επιθυμούσε αφενός να μη μείνει πίσω στο παιχνίδι της περιφερειακής επιρροής και να διατηρήσει κάποια επιρροή πάνω στους αντάρτες, και αφετέρου να ελέγξει ποιοι παραλαμβάνουν όπλα, ώστε να αποφύγει την ανάδυση ριζοσπαστικών τζιχαντιστικών ομάδων στη Συρία[51], οι οποίες σταδιακά ισχυροποιούνταν σε βάρος της πιο μετριοπαθούς (και φιλικής προς την Τουρκία) αντιπολίτευσης και αποκτούσαν μεγαλύτερα ερείσματα ανάμεσα στους Σύρους[52].

Παράλληλα, μεταξύ άνοιξης και φθινοπώρου του 2012 υπήρξε έντονη κλιμάκωση της διασυνοριακής βίας μεταξύ Τουρκίας και Συρίας. Τον Απρίλιο οι συριακές ΕΔ έριξαν πυρά εντός τουρκικού εδάφους στη διάρκεια καταδίωξης προσφύγων, σκοτώνοντας δύο πολίτες και τραυματίζοντας 18[53], τον Ιούνιο η Συρία κατέρριψε ένα τουρκικό μαχητικό που μπήκε στον εναέριο χώρο της, όπως ισχυρίστηκε, σκοτώνοντας τους δύο πιλότους[54], ενώ τον Οκτώβριο η Τουρκία απάντησε σε συριακά βλήματα που έπεσαν στο Akçakale βομβαρδίζοντας θέσεις του συριακού στρατού, με στόχο να απωθήσει τις δυνάμεις του Assad μακριά από τα σύνορα[55]. Επιδιώκοντας τη διακοπή της βίαιης καταστολής των εξεγερθέντων (ιδιαίτερα στην τουρκο-συριακή μεθόριο) και την παράδοση της εξουσίας από τον Assad[56], η Τουρκία απείλησε επανειλημμένως τη Δαμασκό με στρατιωτική επέμβαση[57], ενώ η τουρκική εθνοσυνέλευση –φοβούμενη χρήση χημικών όπλων πλησίον ή και εντός του τουρκικού εδάφους από τη Συρία[58]– εξουσιοδότησε τον Erdoğan να αναπτύξει τις τουρκικές ΕΔ στο εξωτερικό[59]. Παρά τις τουρκικές απειλές και εκφοβιστικές ενέργειες όμως, η Δαμασκός δεν πτοήθηκε.

Η αποτυχία των αποτρεπτικών ενεργειών της Τουρκίας έγκειτο στο ότι οι μετρημένες αντιδράσεις της και η αμυντική της στάση πρόδιδαν την έλλειψη αξιοπιστίας των απειλών της[60]. Στην πραγματικότητα η Άγκυρα αντιμετώπιζε διάφορα προβλήματα που εμπόδιζαν την πραγματοποίηση μιας μονομερούς επέμβασης. Αρχικά, οι περιορισμένες δυνατότητες του τουρκικού στρατού[61] θα οδηγούσαν πιθανότατα σε τέλμα και μεγάλες απώλειες –συμπεριλαμβανομένων και αμάχων αν ο Assad απαντούσε με χρήση χημικών– συνιστώντας σοβαρό πολιτικό κίνδυνο για τον Erdoğan, ο οποίος στα πλαίσια της προετοιμασίας για τις εκλογές του 2014 ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητος απέναντι στην κοινή γνώμη, που τασσόταν συντριπτικά κατά μιας επέμβασης[62]. Επιπλέον, μια επέμβαση θα μπορούσε να οδηγήσει στην ενίσχυση του ρόλου των ΕΔ στην τουρκική πολιτική, ακυρώνοντας τις προσπάθειες του Erdoğan και του AKP κατά την προηγούμενη δεκαετία να τις ελέγξουν[63]. Στο εξωτερικό, η τουρκική προσπάθεια ανατροπής ενός γειτονικού, Αραβικού καθεστώτος θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο, δίνοντας μελλοντικά τη δυνατότητα σε αντιπάλους της να δικαιολογήσουν την υποστήριξή τους για κινήματα όπως το PKK, και θα ξυπνούσε μνήμες Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, βλάπτοντας σοβαρά την περιφερειακή αξιοπιστία και το κύρος της χώρας[64]. Τέλος, η ζημιά που θα προκαλείτο στις σχέσεις της Άγκυρας με τους κύριους ενεργειακούς προμηθευτές της, τη Ρωσία και το Ιράν, που ήταν οι κύριοι σύμμαχοι του Assad, ήταν ένας ακόμη αποτρεπτικός παράγοντας. Έτσι, όταν το Νοέμβρη η Τουρκία ζήτησε και πέτυχε από το ΝΑΤΟ την ανάπτυξη πυραύλων Patriot στο έδαφός της ως άμυνα απέναντι σε πιθανή επίθεση, οι τουρκικές ΕΔ δήλωσαν πως δε θα χρησιμοποιούνταν για τη δημιουργία NFZ ή για οποιαδήποτε επιθετική επιχείρηση[65], επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά την απροθυμία της Άγκυρας να επέμβει μονομερώς.

 

Φάση 4: Μετάθεση ευθυνών, συνομιλίες με PKK και συνεργασία με εξτρεμιστές (Φθινόπωρο 2012 – Φθινόπωρο 2013)

Το επόμενο διάστημα, η πολιτική της Τουρκίας για τη Συρία, με την οποία διαφωνούσε πλέον μεγάλο μέρος του τουρκικού πληθυσμού[66], προσαρμόστηκε στα στενά περιθώρια που επέβαλε η αδυναμία της να πετύχει τους στόχους της δρώντας αυτόνομα, ενώ η κατάσταση στο έδαφος χειροτέρευε συνεχώς. Η βία στα σύνορα με τη Συρία συνεχίστηκε κλιμακούμενη, με αδέσποτες σφαίρες και βλήματα[67], στα οποία η Τουρκία απαντούσε με βολές πυροβολικού, αλλά και βομβιστικές επιθέσεις, να προκαλούν τραυματίες και περισσότερους από 70 νεκρούς στον τουρκικό νότο μέχρι τα μέσα Αυγούστου 2013[68]. Τα σημαντικότερα περιστατικά έλαβαν χώρα το Μάιο του 2013, όταν 53 άνθρωποι σκοτώθηκαν στη συνοριακή πόλη Reyhanlı από την έκρηξη ενός παγιδευμένου αυτοκινήτου, για την οποία η Άγκυρα κατηγόρησε τη Δαμασκό[69] (αν και την ευθύνη αργότερα ανέλαβε το τότε-συνδεόμενο με την al-Qaeda ISIL[70], που είχε εκμεταλλευτεί την πολιτική ‘ανοιχτών συνόρων’ της Άγκυρας[71]) και το Σεπτέμβριο του 2013, όταν η Τουρκία κατέρριψε ένα συριακό ελικόπτερο που ισχυρίστηκε ότι παραβίασε τον εναέριο χώρο της[72], χωρίς σημαντική απάντηση από πλευράς Δαμασκού.

Το προσφυγικό ήταν μια ακόμα πρόκληση που εντεινόταν όσο η σύγκρουση συνεχιζόταν, καθώς το φθινόπωρο του 2013 υπήρχαν τουλάχιστον 600.000 πρόσφυγες σε στρατόπεδα και τουρκικές πόλεις και χωριά και επιπλέον 400.000 στα σύνορα[73], για την υποδοχή των οποίων η Άγκυρα είχε ξοδέψει μέχρι τότε περίπου $2 δις, λαμβάνοντας μόλις το 1/10 από αυτά από διεθνή ανθρωπιστική βοήθεια[74], ενώ ο ΟΗΕ προέβλεπε αύξηση των προσφυγικών ροών[75]. Η παρουσία τόσων –κυρίως Σουνιτών αντικαθεστωτικών– προσφύγων όξυνε επίσης εθνοτικές και σεχταριστικές διαμάχες στα νότια της χώρας και ειδικά στην επαρχία Hatay[76], όπου πάνω από 1/3 του πληθυσμού είναι Άραβες Αλαουΐτες[77], στενά συνδεδεμένοι με τους Αλαουΐτες υπέρμαχους του Assad στη Συρία, αν και οι τουρκικές αρχές κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό να αποκλιμακώσουν αυτές τις εντάσεις.

Έχοντας αποφασίσει να μη διακινδυνεύσει μια μονομερή επέμβαση, η Άγκυρα προσπάθησε να μετακυλήσει το βάρος της αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων και της ανατροπής του καθεστώτος Assad στη διεθνή κοινότητα, με την τουρκική ηγεσία επανειλημμένως να δηλώνει πως θα προτιμούσε να δράσει στα πλαίσια μιας διεθνώς εγκεκριμένης αποστολής του ΝΑΤΟ και να ζητά μια NFZ νοτίως των τουρκο-συριακών συνόρων[78], η οποία θα λειτουργούσε ως καταφύγιο για τους Σύρους πρόσφυγες και ως προστατευμένη βάση για τους αντικαθεστωτικούς μαχητές. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές[79], πέρα από την επιθυμία αποφυγής ανάληψης του κόστους μιας επέμβασης, η Άγκυρα επεδίωξε αυτή την πολιτική θεωρώντας υπεραισιόδοξα πως μια επέμβαση του ΝΑΤΟ ήταν πολύ πιθανή, εξαιτίας τόσο του προηγούμενου της επέμβασης στη Λιβύη όσο και της παρερμηνείας της διπλωματικής υποστήριξης των ΗΠΑ ως πραγματικής βούλησης για δράση, παραγνωρίζοντας το ‘δόγμα Obama’ που τασσόταν κατά της ανάμιξης σε συγκρούσεις αν δε διακυβεύονταν αμερικανικά συμφέροντα[80].

Οι τουρκικοί υπολογισμοί αποδείχτηκαν όμως και πάλι λανθασμένοι, καθώς για διάφορους λόγους[81] το ΝΑΤΟ ήταν απρόθυμο να επέμβει, και έτσι ο Erdoğan αναγκάστηκε να περιοριστεί σε επικρίσεις της συμμαχίας και του ΟΗΕ[82], δηλώνοντας πως η απόφαση για δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας εναπόκειτο στη διεθνή κοινότητα και πως δε θα δρούσε μονομερώς[83]. Στα τέλη του 2012 η Άγκυρα επεδίωξε ανεπιτυχώς να βρει μια περιφερειακή λύση μέσω ενός συμβιβασμού υποστηρικτών και αντιπάλων του συριακού καθεστώτος[84], και όταν η προσπάθειά της απέτυχε, εξακολούθησε τις πιέσεις της για ενεργότερη υποστήριξη των συμμάχων της, οι οποίες εντάθηκαν το Μάιο του 2013, οπότε ο Erdoğan ανακοίνωσε πως η Δαμασκός είχε παραβιάσει την ‘κόκκινη γραμμή’ του Obama[85] κάνοντας χρήση χημικών και ζήτησε από τις ΗΠΑ να επέμβουν στρατιωτικά[86]. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν και πίεσαν την Άγκυρα να υποστηρίξει τις αμερικανο-ρωσικές προσπάθειες για ειρηνευτικές συνομιλίες, αλλά η αποτυχία των συνομιλιών και ιδιαίτερα η πολύνεκρη επίθεση με αέριο Σαρίν κοντά στη Δαμασκό[87] στις 21 Αυγούστου του 2013 είχαν ως αποτέλεσμα την επανάληψη των τουρκικών εκκλήσεων για αμερικανική επέμβαση στη Συρία – έχει μάλιστα υποστηριχτεί πως η επίθεση ενορχηστρώθηκε από την Άγκυρα σε συνεργασία με την Jabhat al-Nusra ακριβώς για αυτό το σκοπό[88]. Η διπλωματική παρέμβαση της Ρωσίας, με την υποστήριξη και των άλλων διεθνών δυνάμεων[89], κατέληξε τελικά σε συμφωνία για την παράδοση του χημικού οπλοστασίου του Assad, αλλά ενώ η Άγκυρα επισήμως καλωσόρισε τη ρωσική πρωτοβουλία, εξακολούθησε να επιμένει πως το Συριακό καθεστώς έπρεπε να πληρώσει για την επίθεση[90] καλώντας ανοιχτά τις ΗΠΑ σε στρατιωτική δράση με στόχο την καθεστωτική αλλαγή, τη στιγμή που η Ουάσινγκτον στόχευε μόνο στην αποτροπή μελλοντικής χρήσης και εξαναγκασμού του Assad σε διαπραγματεύσεις μέσω μιας σύντομης αεροπορικής εκστρατείας[91].

Παράλληλα με τις προσπάθειες μετάθεσης της επίλυσης της Συριακής Κρίσης στη διεθνή κοινότητα, η Άγκυρα ξεκίνησε και την προσπάθεια να αντιμετωπίσει την κυριότερη απειλή ασφαλείας που είχε προκύψει από αυτή: το Κουρδικό ζήτημα[92], μια απειλή που είχε αυξηθεί μετά την επιδείνωση των συρο-τουρκικών σχέσεων, εξαιτίας της αφύπνισης του αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δαμασκού και PKK για συνεργασία εναντίον της. Ως αντάλλαγμα για τη μη-συμμετοχή των Κούρδων στην εξέγερση, το καθεστώς Assad τους είχε κάνει διάφορες παραχωρήσεις, αναστέλλοντας την εξορία του ηγέτη του PYD (συριακού παρακλαδιού του PKK), την ελεύθερη λειτουργία της οργάνωσης, τη στρατολόγηση μαχητών και την ανάληψη της διοίκησης των κουρδικών περιοχών της Συρίας. Η de facto αυτονόμηση των Σύρων Κούρδων αποτέλεσε στρατηγικό εφιάλτη για την Τουρκία[93], καθώς η ενδυνάμωσή τους –ιδιαίτερα του PYD– ενίσχυε τα αιτήματα αυτονομίας της δικής της κουρδικής μειονότητας και προσέδιδε αυξημένο ‘στρατηγικό βάθος’ στο PKK, επιτρέποντας την εκτέλεση διασυνοριακών επιθέσεων και οδηγώντας σε κλιμάκωση της ένοπλης δράσης του επί τουρκικού εδάφους[94], παράλληλα με τον συριακό εμφύλιο.

Αφού απέτυχε να πείσει το PYD να συνεργαστεί με την αντικαθεστωτική αντιπολίτευση, η Άγκυρα επεδίωξε να το αποδυναμώσει ακολουθώντας μια διττή στρατηγική. Αφενός, εκμεταλλευόμενη τις ενδο-κουρδικές διαμάχες[95], συνεργάστηκε με τη φιλοτουρκική κυβέρνηση του PDK στο Ιρακινό Κουρδιστάν (KRG), η οποία υποστήριζε το Κουρδικό Εθνικό Συμβούλιο (KNC) –τον κύριο αντίπαλο του PYD στο εσωτερικό του Συριακού Κουρδιστάν (Rojava)– και έκλεισε τα κοινά τους σύνορα για να εμποδίσει τη μετακίνηση πολιτών και μαχητών από και προς τη Rojava[96]. Αφετέρου, ξεκίνησε συνομιλίες με τον Abdullah Öcalan[97] προσπαθώντας να τερματίσει την τριακονταετή σύγκρουση με το PKK στο εσωτερικό της χώρας και να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση των συγκρούσεων, η οποία θα την έσπρωχνε σε μια πολιτικά επιζήμια, ασύμμετρη διμετωπική σύγκρουση. Η επιτυχία των συνομιλιών θα απέφερε πολλαπλά κέρδη, καθώς θα αντιμετώπιζε την κρισιμότερη απειλή ασφαλείας της Τουρκίας και θα αποσυνέδεε σε μεγάλο βαθμό την εσωτερική της ασφάλεια από τις εξελίξεις του συριακού εμφυλίου (τις οποίες αντιλαμβανόταν πως δεν είχε μεγάλη δυνατότητα να επηρεάσει), θα στερούσε από το PYD τον κυριότερο σύμμαχό του δίνοντας στην Άγκυρα δυνατότητα μόχλευσης της κατάστασης στη βόρεια Συρία, θα ενίσχυε πολιτικά το AKP, και θα αύξανε το περιφερειακό στάτους της χώρας[98]. Oι συνομιλίες κατέληξαν την άνοιξη του 2013 σε συμφωνία για εκεχειρία και αποχώρηση του PKK από την Τουρκία, ενώ τον Ιούλιο του 2013 υψηλόβαθμοι Τούρκοι αξιωματούχοι συναντήθηκαν με τον ηγέτη του PYD Saleh Muslim σε μια προσπάθεια να έρθουν σε συνεννόηση και να πείσουν τους Κούρδους, που κέρδιζαν έδαφος, να συνεργαστούν με τη συριακή αντιπολίτευση[99]. Οι διαπραγματεύσεις με το PKK και το PYD δεν κατέληξαν κάπου όμως, ενώ η τουρκική κυβέρνηση ήταν απασχολημένη με άλλα προβλήματα στο εσωτερικό μετά τα μέσα του έτους, με αποτέλεσμα να μη σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος αναφορικά με το Κουρδικό.

Την περίοδο αυτή η Τουρκία συνέχισε επίσης την ενίσχυση του FSA και τη διευκόλυνση εισόδου στη Συρία αντικαθεστωτικών μαχητών, που είχαν αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία για εκείνη ως πιθανό αντίβαρο του PYD[100]. Η Άγκυρα παρείχε στους αντάρτες εκπαίδευση και εξοπλισμό, ενώ επέτρεψε την υποστήριξη, τη χρηματοδότηση και τον εξοπλισμό τους στο έδαφός της από τρίτες χώρες[101], αλλά και τη χρήση αρκετών προσφυγικών στρατοπέδων και τουρκικών συνοριακών πόλεων από Σύρους μαχητές για ανάπαυση, ανάρρωση και αγορά προμηθειών[102]. Καθώς όμως οι ‘μετριοπαθείς’ ομάδες τις αντιπολίτευσης σταδιακά έχαναν ισχύ και έδαφος, η Άγκυρα ενέτεινε τη συνεργασία της με εξτρεμιστικές (ακραίες ισλαμιστικές/τζιχαντιστικές) οργανώσεις[103], όπως η Jabhat al-Nusra (JN), η Ahrar al-Sham (HASI) και το Ισλαμικό Κράτος (ISIL), επειδή φαίνονταν ισχυρότερες και ικανότερες να αντιμετωπίσουν τον Assad και τους Κούρδους[104]. Η τουρκική κυβέρνηση αντιμετώπιζε τους ξένους μαχητές και τους τζιχαντιστές ως δυνητική απειλή, αλλά δευτερεύουσα σε σχέση με τον Assad, και θεωρούσε πως αφού ανατρεπόταν το καθεστώς, το οποίο θεωρούσε ως πρωταρχικό υπαίτιο της ριζοσπαστικοποίησης των ανταρτών, οι εξτρεμιστές θα έχαναν τη νομιμοποίησή τους και θα εκδιώκονταν από τη μετριοπαθή αντιπολίτευση[105]. Έτσι, η Τουρκία διευκόλυνε την πρόσβαση εξτρεμιστών μαχητών στη Συρία, τους παρείχε ιατρική περίθαλψη, όπλα και πολεμοφόδια[106] και τους υποστήριξε στο πεδίο της μάχης, όπως στην περίπτωση της συνοριακής πόλης Ras al-Ayn, όπου φαίνεται πως τους επέτρεψε να χρησιμοποιήσουν το έδαφός της για να επιτεθούν σε μαχητές του YPG (της ένοπλης πτέρυγας του PYD)[107], αλλά και σε άλλες περιπτώσεις[108]. Ως συνέπεια, οι κυριότερες τζιχαντιστικές οργανώσεις (ISIL, HASI και JN) ισχυροποιήθηκαν σημαντικά και κατέλαβαν μεγάλες εκτάσεις και συνοριακές πόλεις στη βόρεια Συρία[109].

 

Φάση 5: Μερική απομάκρυνση από εξτρεμιστές, ενίσχυση μετριοπαθών και υποστήριξη αλληλοεξόντωσης Κούρδων-ISIL (Φθινόπωρο 2013 – Χειμώνας 2015)

Οι εξελίξεις στο έδαφος προκάλεσαν μια ακόμη αλλαγή κατεύθυνσης της τουρκικής πολιτικής στις αρχές φθινοπώρου του 2013, καθώς το ISIL προέλαυνε και σημείωνε σημαντικές επιτυχίες, όπως η κατάληψη της Azaz στα σύνορα με την Τουρκία[110]. Η ισχυρή παρουσία τζιχαντιστών στα σύνορα του ΝΑΤΟ και η πιθανότητα διασυνοριακών επιθέσεων θορύβησαν την Ουάσινγκτον και άλλες κυβερνήσεις, που αύξησαν την πίεση στην Άγκυρα να σταματήσει την υποστήριξή τους, ενώ και οι ίδιοι οι Τούρκοι είχαν αρχίσει πλέον να ανησυχούν για την ισχύ των εξτρεμιστών. Οι έξωθεν πιέσεις και οι τουρκικές ανησυχίες, σε συνδυασμό με την ενεργότερη εμπλοκή των ΗΠΑ στον εξοπλισμό και την εκπαίδευση μετριοπαθών ανταρτών[111], είχαν ως συνέπεια την «τροποποίηση»[112] της προηγούμενης τουρκικής πολιτικής, με στόχο την ενίσχυση των μετριοπαθών και την παράλληλη απομόνωση ορισμένων εξτρεμιστών – κυρίως του ISIL. Έτσι, στη διάρκεια των επόμενων μηνών η Άγκυρα άμβλυνε τη ρητορική κατά του Assad, κατήγγειλε τις συνδεόμενες με την al-Qaeda ομάδες που δραστηριοποιούνταν στη Συρία προσπαθώντας παράλληλα να πείσει ορισμένες να ενταχθούν στη μετριοπαθή αντιπολίτευση, ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορα με τη Συρία, βομβάρδισε θέσεις του ISIL, ενώ διέκοψε και την άμεση στρατιωτική υποστήριξη των ομάδων που μάχονταν κατά του PYD[113]. Ως αποτέλεσμα, ο FSA κατάφερε σταδιακά να επανακτήσει ορισμένα εδάφη από το ISIL, ενώ τους τελευταίους μήνες του 2013 και οι Κούρδοι κατήγαγαν μια σειρά από σημαντικές νίκες που οδήγησαν το Νοέμβρη στην ανακοίνωση της δημιουργίας μιας αυτόνομης, μεταβατικής κυβέρνησης στις περιοχές υπό τον έλεγχό τους[114].

Εντούτοις, οι σχέσεις της Τουρκίας με τους ακραίους ισλαμιστές αντάρτες δεν διακόπηκαν εντελώς, παρά μόνο μετριάστηκαν σε επίπεδα που θεωρήθηκε πως θα ήταν αποδεκτά για τους συμμάχους της, αλλά αρκετά για να προωθήσουν την τουρκική ατζέντα καθεστωτικής αλλαγής και αντιμετώπισης των Κούρδων στη Συρία[115]. Παρά κάποιες προσπάθειες για τον περιορισμό του λαθρεμπορίου πετρελαίου και της ροής ξένων μαχητών[116], η Άγκυρα συνέχισε να παρέχει διασυνοριακή πρόσβαση, όπλα και λογιστική υποστήριξη σε τζιχαντιστικές οργανώσεις, όπως κατά την επίθεσή τους στην πόλη Kessab το Μάρτιο του 2014, όπου μάλιστα κατέρριψε και ένα συριακό αεροσκάφος που επιχειρούσε εναντίον τους[117], ενώ έχει καταγραφεί ευρέως και η πολυδιάστατη και εκτεταμένη τουρκική συνεργασία με το ISIL[118]. Η επίσημη αναγνώριση της JN ως τρομοκρατικής οργάνωσης[119] τον Ιούνιο του 2014, μετά από πολύμηνες αμερικανικές πιέσεις, δεν επηρέασε τη συνεργασία μαζί της[120] και αποτέλεσε απλά έναν τακτικό ελιγμό στα πλαίσια της μερικής ευθυγράμμισης με την αμερικανική πολιτική. Το κίνητρο πίσω από την κίνηση αυτή δεν ήταν παρά η τουρκική ανάγκη για αμερικανική βοήθεια εναντίον του ISIL στο Ιράκ[121] και για υποστήριξη των μετριοπαθών ανταρτών της Συρίας από τον αμερικανικό συνασπισμό, τα μέλη του οποίου δίσταζαν να την παρέχουν λόγω ανησυχιών πως θα ωφελούνταν εξτρεμιστικές ομάδες[122].

Παράλληλα η Τουρκία, που είχε εντωμεταξύ κλείσει τα σύνορά της με τη Rojava, φρόντιζε να συντηρεί τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις μεταξύ του PYD και του ISIL προσφέροντας βοήθεια στους τζιχαντιστές και ταυτόχρονα κάνοντας ανοίγματα προς τους Κούρδους[123], με στόχο να διατηρήσει το στάτους κβο: δηλαδή το PYD να είναι αρκετά ισχυρό ώστε να αποκρούει τις επιθέσεις του ISIL, αλλά όχι ικανό να το νικήσει και να το απομακρύνει, και έτσι οι δύο εχθροί της Τουρκίας να παραμένουν κλειδωμένοι σε μια μάχη που αποδυνάμωνε αμφότερους χωρίς όμως να αλλάζει τη μεταξύ τους ισορροπία ισχύος, ωφελώντας έτσι την Άγκυρα[124].

Η κατάληψη της Μοσούλης από το ISIL στις αρχές Ιουνίου του 2014 ενέτεινε τις τουρκικές ανησυχίες αναφορικά με την ισχυροποίηση των τζιχαντιστών, καθώς απειλείτο πλέον η KRG, όπου η Τουρκία είχε μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, και η εξουσία του Barzani, που αποτελούσε πολύτιμο σύμμαχο στην τουρκική προσπάθεια περιθωριοποίησης του PKK, αλλά δε στάθηκε αρκετή για να αλλάξει την τουρκική πολιτική. Μη έχοντας λόγο να εμπλακεί η ίδια στις συγκρούσεις –αφού οι ΗΠΑ ανέλαβαν την προστασία της KRG– και αφού απέτυχε να τεθεί ως προτεραιότητα η ανατροπή του Assad, η Άγκυρα αρνήθηκε επίσης να συμμετέχει στις στρατιωτικές επιχειρήσεις του νεότευκτου αμερικανικού συνασπισμού κατά του ISIL[125]. Παράλληλα όμως η Άγκυρα έκανε τα στραβά μάτια στη μετακίνηση Κούρδων μαχητών από την Τουρκία στη Συρία και το Ιράκ[126], με στόχο την ενίσχυση της KRG και την ταυτόχρονη αποδυνάμωση του PKK στο εσωτερικό της, αλλά και την προσωρινή ενδυνάμωση του PYD ώστε να μπορεί να αντισταθεί καλύτερα στο ισχυροποιημένο ISIL, που απειλούσε πλέον το Kobanî[127].

Η πολύμηνη πολιορκία αυτής της πόλης (Σεπτέμβριος 2014-Ιανουάριος 2015) αποτέλεσε μία ακόμη περίπτωση παράλληλης υποστήριξης της Άγκυρας σε Κούρδους και ISIL με στόχο την αποδυνάμωση αμφότερων[128] και εκμετάλλευσης της δυναμικής των συγκρούσεων στη Συρία για τον εξαναγκασμό του PYD σε υποχωρήσεις[129]. Παρότι άνοιξε τα υπόλοιπα σύνορά της με τη Συρία, η Τουρκία κράτησε κλειστό το κομμάτι κατά μήκος της Rojava εμποδίζοντας την παροχή βοήθειας στους πολιορκημένους και ταυτόχρονα διευκόλυνε με διάφορους τρόπους τους τζιχαντιστές[130], ενώ έμεινε αμέτοχη στις συγκρούσεις παρά την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεών της μερικές εκατοντάδες μέτρα από τα σημεία των μαχών. Η Άγκυρα δεν ήταν αρνητική στο ενδεχόμενο κατάληψης της πόλης από το ISIL, καθώς αυτό θα αποδυνάμωνε το PKK[131], και η απραξία της είχε στόχο να ασκήσει πίεση στο PYD ενισχύοντας τη διαπραγματευτική της θέση απέναντί του, παρά τον κίνδυνο που συνιστούσε αυτό για τις ειρηνευτικές συνομιλίες με το PKK[132]. Έτσι, όταν ο ηγέτης του PYD επισκέφτηκε την τουρκική πρωτεύουσα στη διάρκεια της πολιορκίας για να ζητήσει βοήθεια, οι Τούρκοι επανέλαβαν τις απαιτήσεις που είχαν προβάλει το προηγούμενο καλοκαίρι: να διακόψει τις σχέσεις του με το καθεστώς Assad, να σταματήσει τα σχέδιά του για αυτονομία, να απομακρυνθεί από το PKK, και να ενσωματώσει τις δυνάμεις του με εκείνες του FSA[133]. Τα αιτήματα αυτά αντικατόπτριζαν ξεκάθαρα την οπτική της Άγκυρας, πως η άνοδος του ISIL ήταν επακόλουθο της παραμονής του Assad και πως προτεραιότητα έχει η καθεστωτική αλλαγή, καθώς και τον κυρίαρχο στόχο της, που ήταν η ενίσχυση των μετριοπαθών ανταρτών και η ενοποίηση της αντιπολίτευσης, ώστε να εμποδιστεί η παρουσία αυτόνομων κουρδικών θυλάκων και να διασφαλιστεί η εδαφική ενότητα της Συρίας στη μετά-Assad εποχή[134].

Η τουρκική τακτική οπισθοκρότησε όμως, καθώς η σθεναρή αντίσταση των Κούρδων στη διάρκεια της πολιορκίας εξύψωσε την εικόνα τους διεθνώς και ανέδειξε το PYD σε σύμμαχο των ΗΠΑ στη μάχη κατά του ISIL[135], η κοινή απειλή του ISIL οδήγησε KRG και PYD/PKK να ξεπεράσουν τις διαφορές τους και να συνεργαστούν[136], ενώ η αρωγή των τζιχαντιστών από την Άγκυρα εξόργισε τους συμμάχους της, που αύξησαν τις πιέσεις τους προς εκείνη[137]. Ως συνέπεια των πιέσεων αυτών[138], η Τουρκία αναγκάστηκε να περιορίσει τη μετακίνηση ξένων μαχητών μέσω των συνόρων της, να παρέχει ανθρωπιστική στήριξη στους Κούρδους πρόσφυγες και να επιτρέψει τη διέλευση μέσω του εδάφους της 150 Ιρακινών Peshmerga για να συμμετέχουν στην άμυνα του Kobanî, παρόλα αυτά όμως, εξακολούθησε να αρνείται τη στρατιωτική συμμετοχή της σε επιχειρήσεις κατά του ISIL, εκτός και αν οι ΗΠΑ συμφωνούσαν να συνδεθούν αυτές με μια ευρύτερη προσπάθεια ανατροπής του Assad[139].

 

Φάση 6: Επαναπροσέγγιση εξτρεμιστών, προσπάθεια αποτροπής Κούρδων και συνεργασία με ΗΠΑ για αντιμετώπιση ISIL (Χειμώνας 2015 – σήμερα)

Η κουρδική νίκη (με αμερικανική υποστήριξη) στο Kobanî θορύβησε την Τουρκία[140], που έβλεπε τους συμμάχους της να προσεγγίζουν –παρά τις αντιρρήσεις της– το στρατηγικό της αντίπαλο, να επικρίνουν την ίδια όλο και εντονότερα για τις σχέσεις της με τους τζιχαντιστές και να την πιέζουν για συμμετοχή στο συνασπισμό κατά του ISIL. Έτσι, από τις αρχές του 2015 η Άγκυρα προσάρμοσε σε ορισμένο βαθμό την πολιτική της στις απαιτήσεις τους, ενισχύοντας τους συνοριακούς ελέγχους, περιορίζοντας τη ροή ξένων μαχητών προς τη Συρία, απελαύνοντας εκατοντάδες υπόπτους για συμμετοχή στο ISIL και συλλαμβάνοντας ενεργά και επίδοξα νέα μέλη του[141] – ενέργειες που όμως δεν έπεισαν τους Δυτικούς πως οι δεσμοί Άγκυρας-ISIL είχαν πραγματικά διακοπεί[142]. Επιπλέον, επιδιώκοντας να βελτιώσει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και να αυξήσει την επιρροή της στην αμερικανική πολιτική, η Άγκυρα συμφώνησε το Φεβρουάριο του 2015 στην εκπαίδευση και τον εξοπλισμό 2.000 μαχητών του FSA σε τουρκικό έδαφος[143] στα πλαίσια του αμερικανικού προγράμματος εκπαίδευσης Σύρων μετριοπαθών για τη μάχη κατά του ISIL. Παρά την αρχική συμφωνία όμως, το πρόγραμμα αντιμετώπισε εξαρχής πολλά προβλήματα και καθυστερήσεις[144], καθώς ΗΠΑ και Τουρκία παρέμειναν διχασμένοι αναφορικά με τον πρωταρχικό στρατηγικό στόχο, με τους Αμερικάνους να επικεντρώνονται στο ISIL και τους Τούρκους στον Assad[145], αλλά και με επιχειρησιακές λεπτομέρειες, με την Ουάσινγκτον να διαφωνεί με τις τουρκικές απόψεις περί αναγκαιότητας μιας NFZ[146]. Καθώς οι ΗΠΑ αρνούνταν να ικανοποιήσουν τα τουρκικά αιτήματα, η Άγκυρα δεν επέτρεπε τη χρήση της βάσης του İncirlik για αεροπορικά χτυπήματα κατά του ISIL και ο ρόλος της παρέμεινε περιορισμένος στον εξοπλισμό και την εκπαίδευση μαχητών, την ανταλλαγή πληροφοριών και την (πλημμελή[147]) φύλαξη των συνόρων της.

Όσο αφορά το ISIL, οι τουρκικές ανησυχίες αναφορικά με την παρουσία του είχαν ενταθεί παρά τους συνεχιζόμενους –αν και αποδυναμωμένους– δεσμούς μεταξύ τους. Μέχρι τότε το ISIL είχε αποφύγει να προβεί σε ανοιχτά εχθρικές ενέργειες κατά της Τουρκίας, μη θέλοντας να ανοίξει ένα επιπλέον μέτωπο με έναν ισχυρό αντίπαλο ο οποίος έλεγχε και τη διασυνοριακή ροή μαχητών και προμηθειών, αλλά η ήττα του στο Kobanî και η προέλαση των Κούρδων προς την Tell Abyad και την Jarablus είχαν αλλάξει τις ισορροπίες στο έδαφος και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σπασμωδικές, εκδικητικές ενέργειες ακόμη και εναντίον των Τούρκων. Επιπλέον, η απόφαση της Άγκυρας να περιορίσει τη διέλευση μαχητών και το λαθρεμπόριο μέσω των συνόρων της και να συμμετέχει στην εκπαίδευση μαχητών με δεδηλωμένο στόχο την καταπολέμηση της οργάνωσης την έφερνε ουσιαστικά σε άμεση αντιπαράθεση μαζί του, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα επιθέσεων κατά τουρκικών στόχων, ιδιαίτερα δεδομένης της εκτεταμένης πλέον παρουσίας τζιχαντιστικών δικτύων στο τουρκικό έδαφος. Έτσι, η πρώτη σύλληψη υπόπτου για συμμετοχή στο ISIL στην Τουρκία[148], αλλά και η απόφαση εκκένωσης του μαυσωλείου του Suleyman Shah[149] το Φεβρουάριο του 2015 μπορούν να ιδωθούν μέσα από το πρίσμα της αυξανόμενης απειλής που ένιωθε η Άγκυρα από το ISIL ως προσπάθειες μείωσης της ευπάθειάς απέναντι σε πιθανές επιθέσεις.

Παρά τη συνεργασία με τις ΗΠΑ για τη στήριξη μετριοπαθών ανταρτών, η Τουρκία κλιμάκωσε ξανά το διάστημα αυτό την υποστήριξή της προς τις ακραίες ισλαμιστικές οργανώσεις, από τις οποίες επισήμως είχε αποστασιοποιηθεί το προηγούμενο διάστημα. Το Μάρτιο του 2015 ο Erdoğan ήρθε σε συνεννόηση με τον νέο βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας[150] και αποφάσισαν να συντονίσουν –μαζί με το Κατάρ– τις προσπάθειές τους για την οργάνωση και την υποστήριξη αντικαθεστωτικών μαχητών, δημιουργώντας την οργάνωση-ομπρέλα Jaish al-Fatah (JaF) –με βασικά της μέλη τις Jabhat al-Nusra και Ahrar al-Sham– η οποία πολύ γρήγορα σημείωσε σημαντικές επιτυχίες εναντίον του συριακού στρατού στη βορειοδυτική Συρία[151]. Ο λόγος που η τουρκική ηγεσία ενίσχυσε ξανά τη συνεργασία της με εξτρεμιστικές ομάδες ήταν πως τις έβλεπε ως το μόνο εναπομείναν αντίβαρο απέναντι στο καθεστώς Assad και στο ISIL στη βόρεια Συρία, καθώς η ένοπλη μετριοπαθή αντιπολίτευση είχε πλέον ουσιαστικά εξαφανιστεί από την περιοχή[152]. Δεδομένης της κατάρρευσης των πραγματικών μετριοπαθών, ο στόχος της Άγκυρας πλέον ήταν να νομιμοποιήσει αυτές τις οργανώσεις ως ‘μετριοπαθείς πατριωτικές’ (πιέζοντας, πχ, τη JN να απομακρυνθεί από την Al-Qaida), ώστε να πετύχει τη στήριξή τους από τους Δυτικούς[153], την οποία εκείνοι δίσταζαν να προσφέρουν σε ομάδες που θεωρούσαν τζιχαντιστικές.

Όσο η Τουρκία προσπαθούσε να πείσει τους συμμάχους της για τα μετριοπαθή διαπιστευτήρια των προτιμώμενών της ‘αντιπροσώπων’ στη Συρία, οι Κούρδοι προέλαυναν εναντίον του ISIL με την αυξανόμενη υποστήριξη της Ουάσινγκτον, που τους θεωρούσε πλέον την πιο αξιόπιστη συμμαχική δύναμη στη μάχη κατά των τζιχαντιστών. Η κατάληψη της συνοριακής πόλης Tell Abyad από το PYD τον Ιούνιο του 2015 είχε ως αποτέλεσμα την εδαφική συνένωση των κουρδικών αυτόνομων καντονιών Jazira και Kobanî και τον κουρδικό έλεγχο σχεδόν ολόκληρης της τουρκο-συριακής μεθορίου. Η επακόλουθη ενίσχυση του PYD και της βιωσιμότητας της Rojava ως αυτόνομης οντότητας ήταν κάτι που συνιστούσε κύρια απειλή ασφαλείας για τη Άγκυρα, που φοβόταν πως το PKK θα ωφελείτο από τη δημιουργία ενός de facto Κουρδικού κρατιδίου στη Συρία[154]. Επιπρόσθετα, οι Κούρδοι απειλούσαν πλέον να προελάσουν δυτικά του Ευφράτη και να καταλάβουν την περιοχή μεταξύ των κουρδικών καντονιών Kobanî και Afrin, που βρισκόταν ως επί το πλείστον υπό τον έλεγχο του ISIL. Η κατάληψη του λεγόμενου «διαδρόμου Azaz-Jarablus» από το PYD θα είχε ως συνέπεια τη συνένωση όλων των κουρδικών καντονιών και τη δημιουργία μιας εδαφικά συμπαγούς και εχθρικής προς την Τουρκία οντότητας καθ’ όλο σχεδόν το μήκος των νότιων συνόρων της, η οποία βραχυπρόθεσμα θα απέκοπτε τις γραμμές επικοινωνίας και εφοδιασμού των υποστηριζόμενων από την Τουρκία ανταρτών στη βόρεια Συρία, ενώ μακροπρόθεσμα θα αποτελούσε τον πυρήνα ενός μελλοντικού κουρδικού κράτους ή ομόσπονδου κρατιδίου, συνιστώντας βάση για το PKK, περιορίζοντας την τουρκική πρόσβαση στη Συρία, και καθιστώντας εφικτή τη μεταφορά πετρελαίου από το Ιρακινό Κουρδιστάν στη Μεσόγειο χωρίς την τουρκική διαμεσολάβηση, αφαιρώντας έτσι από την Άγκυρα έναν σημαντικό μοχλό πίεσης της KRG.

Επιδιώκοντας να αποφύγει την κουρδική κατάληψη του διαδρόμου Azaz-Jarablus[155], η τουρκική ηγεσία ξεκίνησε προσπάθειες αποτροπής του PYD. Διακήρυξε πως δε θα επέτρεπε ποτέ τη δημιουργία ενός νέου κράτους στα νότια σύνορά της[156] και πως η προέλαση του PYD δυτικά του Ευφράτη συνιστούσε για εκείνη «κόκκινη γραμμή»[157], ενώ άφησε να εννοηθεί πως σχεδίαζε μονομερή στρατιωτική επέμβαση και εφαρμογή μιας NFZ/«ζώνης ασφαλείας» στη συγκεκριμένη περιοχή[158], ένα σχέδιο που όμως έβρισκε αντίθετη τη στρατιωτική ηγεσία, την κοινή γνώμη και τους συμμάχους της[159]. Αδυνατώντας να εφαρμόσει μονομερώς την προτιμώμενη πολιτική της, η Τουρκία στράφηκε στις ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας τη βάση του İncirlik ως διαπραγματευτικό χαρτί. Είναι μάλιστα ενδεικτικό της αυξημένης προτεραιότητας που έδινε πλέον στην αντιμετώπιση των Κούρδων συγκριτικά με την ανατροπή του Assad το ότι παραιτήθηκε του πάγιου αιτήματός της για επέκταση των αεροπορικών επιχειρήσεων του αμερικανικού συνασπισμού και κατά του καθεστώτος, την οποία είχε ζητήσει ως αντάλλαγμα για την παραχώρηση της βάσης σε όλες τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις[160]. Η τουρκική τακτική ήταν μερικώς επιτυχής και στα τέλη Ιουλίου 2015, ως αντάλλαγμα για την άδεια χρήσης της βάσης για αεροπορικά χτυπήματα κατά του ISIL[161], η Ουάσινγκτον διέκοψε την παροχή αεροπορικής υποστήριξης στις προελαύνουσες δυνάμεις του PYD και πίεσε τους Κούρδους να μην παραβιάσουν την κόκκινη γραμμή της Τουρκίας[162]. Επιπλέον, αν και αρνήθηκαν να εφαρμόσουν επίσημα τη NFZ που ζητούσε η Άγκυρα, οι ΗΠΑ συμφώνησαν για τη δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας» στην ίδια περιοχή, απ’ όπου θα εκδιωκόταν το ISIL και την οποία θα καταλάμβαναν και θα έλεγχαν υποστηριζόμενοι από την Τουρκία αντάρτες με αμερικανική βοήθεια[163]. Παράλληλα, η Τουρκία ανακοίνωσε πως θα ξεκινούσε και η ίδια επιχειρήσεις κατά του ISIL[164], μια απόφασή που, αν και επισήμως αιτιολογήθηκε ως αντίδραση στις επιθέσεις του ISIL στο Suruç και κατά Τούρκων στρατιωτών[165], εξυπηρετούσε κυρίως εγχώριες πολιτικές σκοπιμότητες[166] – στην πραγματικότητα η συντριπτική πλειοψηφία των τουρκικών επιθέσεων είχε ως στόχο δυνάμεις και βάσεις του PKK και του PYD στο βόρειο Ιράκ και στη βόρεια Συρία[167]. Με την ανοχή των ΗΠΑ, η Τουρκία δεν δίστασε αργότερα να βομβαρδίσει ξανά τους Κούρδους όταν δυνάμεις του PYD προσπάθησαν να περάσουν τον Ευφράτη[168].

Οι τουρκικοί (και αμερικανικοί) σχεδιασμοί ανετράπησαν όμως λίγες εβδομάδες αργότερα, όταν το Σεπτέμβριο η Ρωσία αποφάσισε να εμπλακεί άμεσα υπέρ του καθεστώτος Assad, το οποίο έχανε σταθερά έδαφος από τους υποστηριζόμενους από την Άγκυρα αντάρτες. Η επέμβαση της Μόσχας ήταν άκρως επιβλαβής για τα τουρκικά συμφέροντα: καταρχάς οι ρωσικές επιθέσεις στρέφονταν πρωτίστως κατά των ομάδων που υποστήριζε η Άγκυρα, όπως η JaF[169] και οι τουρκμενικές πολιτοφυλακές[170] που συνεργάζονταν με την JN, αποδυναμώνοντας τις και επιτρέποντας στις καθεστωτικές δυνάμεις να ανακαταλάβουν εδάφη, δεύτερον η παρουσία ρωσικών αεροσκαφών και συστημάτων αεράμυνας στη βορειοδυτική Συρία καθιστούσε απαγορευτική την εφαρμογή μιας επίσημης ή ανεπίσημης NFZ[171], επιπλέον οι Ρώσοι συνεργάζονταν με το PYD και προμήθευαν τους Κούρδους με εξοπλισμό, και τέλος τα ρωσικά αεροσκάφη προέβαιναν συνεχώς σε κινήσεις εκφοβισμού της Τουρκίας, όπως παραβιάσεις του εναερίου χώρου της και παρενόχληση των αεροσκαφών της[172]. Στη διάρκεια μιας τέτοιας παραβίασης, στα τέλη Νοεμβρίου η Άγκυρα κατέρριψε ένα ρωσικό βομβαρδιστικό που μπήκε για λίγο στον εναέριο χώρο της[173], εγκαινιάζοντας έτσι μια περίοδο ανοιχτής αντιπαράθεσης με τη Μόσχα. Τα κίνητρα της ενέργειας αυτής αποτελούν ακόμη θέμα συζήτησης, αλλά ανάμεσα στις ευρύτερα αποδεκτές εξηγήσεις περιλαμβάνονται η προσπάθεια της Τουρκίας να αποτρέψει περεταίρω βομβαρδισμούς των συμμάχων της –ιδιαίτερα των Τουρκμένων[174]– και η προσπάθεια διάσπασης του διαφαινόμενου κοινού μετώπου Δύσης-Ρωσίας κατά του ISIL[175] –που θα σήμαινε και έμμεση αποδοχή της ρωσικής υποστήριξης του Assad– θεωρώντας πως το ΝΑΤΟ θα την υποστήριζε και θα εμπλεκόταν για να περιορίσει τη ρωσική δράση στη Συρία[176]. Η τουρκική ηγεσία όμως υπολόγισε λανθασμένα για ακόμη μια φορά. Το ΝΑΤΟ, επιθυμώντας να αποφύγει μια απευθείας αντιπαράθεση με τη Ρωσία, περιορίστηκε σε χλιαρές δηλώσεις υπέρ του σεβασμού των τουρκικών συνόρων καλώντας παράλληλα για αμοιβαία αποκλιμάκωση της έντασης, ενώ η Ρωσία –πέρα από τα μέτρα πολιτικού και οικονομικού χαρακτήρα– απάντησε στην τουρκική προσπάθεια αποτροπής με κλιμακωμένες επιθέσεις κατά των υποστηριζόμενων από την Άγκυρα ανταρτών και με σημαντική ενίσχυση της παρουσίας της στην περιοχή, η οποία πλέον περιλάμβανε συστήματα αεράμυνας τελευταίας τεχνολογίας και περισσότερα και πιο εξελιγμένα καταδιωκτικά αεροσκάφη[177], καθιστώντας έτσι απαγορευτική την πτήση τουρκικών αεροσκαφών πάνω από τη βορειοδυτική Συρία.

Ως εκ τούτου λοιπόν, λόγω της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία και της έλλειψης ουσιαστικής υποστήριξης από το ΝΑΤΟ, η Τουρκία σε μεγάλο βαθμό έχασε τη δυνατότητα επηρεασμού της κατάστασης στη Συρία. Αποκλεισμένη σχεδόν από τη συριακή σκακιέρα λόγω της παρουσίας μιας υπέρτερης εχθρικής δύναμης, η Άγκυρα δε μπορούσε παρά να μείνει στο περιθώριο χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής αντίδρασης όσο οι καθεστωτικές δυνάμεις, με τη συνεχιζόμενη ρωσική υποστήριξη, προέλαυναν και σημείωναν σημαντικές νίκες σε βάρος των αποδυναμωμένων συμμάχων της, αποκόπτοντας σταδιακά την πρόσβασή της σε αυτούς, στέλνοντας νέα κύματα προσφύγων προς τα σύνορά της και φέρνοντας τον Assad κοντύτερα στην τελική επικράτηση[178]. Παράλληλα, η αποδυνάμωση των υπόλοιπων αντικαθεστωτικών έκανε τους Κούρδους να φαντάζουν στα μάτια των ΗΠΑ ως η μόνη επιλογή για την αντιμετώπιση του ISIL στο έδαφος, με αποτέλεσμα η μεταξύ τους συνεργασία να ενισχυθεί και να επεκταθεί ακόμη και στην υποστήριξη της επέκτασης του PYD δυτικά του Ευφράτη[179]. Βλέποντας την «κόκκινη γραμμή» της να παραβιάζεται και ανησυχώντας έντονα[180] για την υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ ενίσχυση και επέκταση των Κούρδων –ανησυχίες που η Ουάσινγκτον δήλωνε πλέον ανοιχτά πως δε συμμεριζόταν[181]– η Άγκυρα υιοθέτησε από τις αρχές του 2016 μια άκρως επιθετική στάση απέναντι στους Κούρδους, η οποία απειλούσε να εκτροχιάσει και τις ειρηνευτικές συνομιλίες που οργανώνονταν την περίοδο αυτή. Η τουρκική κυβέρνηση απείλησε να μποϋκοτάρει τις ειρηνευτικές συνομιλίες αν συμμετείχαν εκπρόσωποι των Κούρδων[182], παρότι οι σύμμαχοί της στο έδαφος επιζητούσαν μια διακοπή των εχθροπραξιών οι οποίες έβαιναν εις βάρος τους, επίσης βομβάρδισε –παρά τις αμερικανικές εκκλήσεις– θέσεις του PYD[183] και απείλησε με στρατιωτική επέμβαση εναντίον του[184], η οποία θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη για μια πλειάδα λόγων[185], ενώ τέλος κάλεσε ανοιχτά τις ΗΠΑ να επιλέξουν ανάμεσα στην ίδια και το PYD[186], σε μια προσπάθεια εκβιασμού της Ουάσινγκτον ώστε να αλλάξει πολιτική προς τους Κούρδους. Παρά τις έντονες προσπάθειές της όμως, με την εξαίρεση του αποκλεισμού του PYD από τον 3ο γύρο συνομιλιών στη Γενεύη, η τακτική της Άγκυρας απέφερε πενιχρά κέρδη, και τόσο η κατάσταση στο έδαφος όσο και οι πολιτικο-διπλωματικοί συσχετισμοί παρέμειναν εις βάρος των συμφερόντων της.

 

Προοπτικές για το μέλλον

Με την πολιτική της να έχει ηττηθεί σχεδόν συνολικά, τις «κόκκινες γραμμές» της να έχουν παραβιαστεί, το PYD να προελαύνει με την υποστήριξη των ΗΠΑ, και το καθεστώς Assad να κατατροπώνει τους αντάρτες με τη βοήθεια της Ρωσίας, η τουρκική ηγεσία βρίσκεται σε αδιέξοδο και καλείται πλέον να πάρει μια εξαιρετικά κρίσιμη απόφαση επιλέγοντας μεταξύ τριών εξίσου επικίνδυνων δρόμων. Η πρώτη επιλογή είναι να αποφασίσει η τουρκική ηγεσία να αποδεχτεί την ήττα της και να παραμείνει στο περιθώριο, προσπαθώντας να απορροφήσει το επακόλουθο εσωτερικό και εξωτερικό κόστος και να διαχειριστεί την απώλεια της επιρροής της στη Συρία και την άνοδο των Κούρδων. Η δεύτερη είναι να επιδιώξει την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της μέσω ενός πλαισίου πολυμερούς συνεργασίας με τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς συμμάχους της, εγκαταλείποντας τις προσπάθειες αυτονόμησης της εξωτερικής της πολιτικής και προσδένοντάς την και πάλι στις πολιτικές και τις προτεραιότητες τρίτων. Τέλος, η τρίτη επιλογή της Άγκυρας είναι να επιχειρήσει μια υψηλού κινδύνου μονομερή επέμβαση στη βόρεια Συρία για να διατηρήσει μια ελάχιστη επιρροή στη Συρία και να αποτρέψει τουλάχιστον την κουρδική επέκταση (η ανατροπή του Assad είναι πρακτικά ανέφικτη μετά τη ρωσική επέμβαση), διακινδυνεύοντας τις επιπτώσεις μιας τέτοιας ενέργειας σε διεθνές, περιφερειακό και εσωτερικό επίπεδο. Όποιον από τους τρεις δρόμους και αν ακολουθήσει η κυβέρνηση Erdoğan, η επιλογή θα έχει καθοριστικές συνέπειες για την ειρήνη και την ασφάλεια στο εσωτερικό της χώρας, τη μελλοντική θέση του AKP στην Τουρκία, τη θέση της ίδιας της Τουρκίας στην περιοχή, και τις περιφερειακές και διεθνείς της συμμαχίες.

Κατάλογος ονομάτων και ακρωνυμίων

Afrin: κουρδικό αυτόνομο καντόνι στη βορειοδυτική Συρία, και ομώνυμη πόλη
Akçakale: τουρκική συνοριακή πόλη, απέναντι στη συριακή πόλη Tell Abyad
AKP (Adalet ve Kalkınma Partisi): Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, μετριοπαθές ισλαμιστικό κόμμα στην Τουρκία, κυβερνόν από το 2002 μέχρι και σήμερα
al-Assad, Bashar: πρόεδρος της Συρίας από το 2000 μέχρι και σήμερα, γιος του Hafez al-Assad
al-Assad, Hafez: πρόεδρος της Συρίας από το 1971 μέχρι το 2000, πατέρας του Bashar al-Assad
al-Qaeda: διεθνής τρομοκρατική οργάνωση με ακραία ισλαμιστική ιδεολογία, με έδρα το Αφγανιστάν και παρακλάδια σε διάφορες χώρες
Azaz: συνοριακή πόλη στα βορειοδυτικά της Συρίας και σημαντικό πέρασμα από και προς την Τουρκία
Azaz-Jarablus, διάδρομος: η περιοχή μεταξύ των πόλεων Azaz και Jarablus στη βόρεια Συρία, που χωρίζει τα κουρδικά καντόνια Afrin και Kobanî και αποτελεί κύριο διάδρομο επικοινωνίας από την Τουρκία προς τα εδάφη των αντικαθεστωτικών ανταρτών και του ISIL στη συριακή ενδοχώρα
Barzani, Massoud: ηγέτης του PDK και πρόεδρος της KRG
Davutoğlu, Ahmet: ιδεολογικός εμπνευστής της εξωτερικής πολιτικής του AKP, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Erdoğan, μετέπειτα υπουργός εξωτερικών και νυν πρωθυπουργός της Τουρκίας
Erdoğan, Recep Tayyip: ηγέτης του AKP, πρωθυπουργός της Τουρκίας από το 2003 μέχρι και το 2014, και νυν Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας
Free Syrian Army (FSA): οργάνωση-ομπρέλα αποτελούμενη από ένοπλες ομάδες της μετριοπαθούς (κυρίως) συριακής αντιπολίτευσης
Gaddafi, Muammar: δικτάτορας της Λιβύης από το1969 έως το 2011, οπότε και ανατράπηκε στα πλαίσια των Αραβικών Εξεγέρσεων
GCC (Gulf Cooperation Council): Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, διακυβερνητικός πολιτικο-οικονομικός οργανισμός συνεργασίας 6 χωρών του Περσικού Κόλπου (Σαουδικής Αραβίας, ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Ομάν)
Gül, Abdullah: πρώην υπουργός εξωτερικών και πρωθυπουργός της Τουρκίας, και Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας μεταξύ 2007-2014
HASI (Harakat Ahrar al-Sham al-Islamiyya): ένοπλη οργάνωση της συριακής αντιπολίτευσης με ακραία ισλαμιστική ιδεολογία
Hatay: επαρχία στα νότια της Τουρκίας με μεγάλο αραβικό-αλαουϊτικό πληθυσμό
İncirlik: στρατιωτική αεροπορική βάση στα νότια της Τουρκίας, κοντά στα σύνορα με τη Συρία
ISIL (Islamic State of Iraq and the Levant): τρομοκρατική οργάνωση με εξαιρετικά ακραία ισλαμιστική ιδεολογία, που ξεκίνησε ως τμήμα της ένοπλης συριακής αντιπολίτευσης και εξελίχθηκε σε πρωτο-κρατίδιο στα εδάφη της ανατολικής Συρίας και του δυτικού Ιράκ
Jabhat al-Nusra (JN): παρακλάδι της al-Qaeda στη Συρία και ένοπλη οργάνωση της συριακής αντιπολίτευσης με ακραία ισλαμιστική ιδεολογία
JaF (Jaish al-Fatah): οργάνωση-ομπρέλα αποτελούμενη κυρίως από ένοπλες ομάδες της εξτρεμιστικής συριακής αντιπολίτευσης, όπως τη HASI και τη JN
Jarablus: συνοριακή πόλη στα βόρεια της Συρίας, στη δυτική όχθη του Ευφράτη, και σημαντικό πέρασμα από και προς την Τουρκία
Jazira: κουρδικό αυτόνομο καντόνι στη βορειοανατολική Συρία
Kessab: πόλη στα βόρεια της Συρίας, με σημαντικό αρμένικο πληθυσμό
KNC (Kurdish National Council): Κουρδικό Εθνικό Συμβούλιο, κουρδική πολιτική οργάνωση-ομπρέλα στη Συρία, που δημιουργήθηκε υπό την αιγίδα του Massoud Barzani, και αντίπαλος του PYD
Kobanî : κουρδικό αυτόνομο καντόνι στη βόρεια Συρία, και ομώνυμη πόλη
KRG (Kurdish Regional Government): Περιφερειακή Διοίκηση του Κουρδιστάν, το κυβερνών σώμα της ομόσπονδης περιφέρειας του Ιρακινού Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ
Mubarak, Hosni: δικτάτορας της Αιγύπτου από το1981 έως το 2011, οπότε και ανατράπηκε στα πλαίσια των Αραβικών Εξεγέρσεων
Muslim, Saleh: συν-πρόεδρος του PYD και de facto ηγέτης της Rojava
NFZ (no-fly zone): Ζώνη Απαγόρευσης Πτήσεων, μια καθορισμένη περιοχή πάνω από την οποία δεν μπορούν να πετάξουν αεροσκάφη χωρίς τον κίνδυνο αναχαίτισης ή κατάρριψης , ειδικά κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης
Obama, Barrack: Πρόεδρος των ΗΠΑ από το 2008
Öcalan, Abdullah: συνιδρυτής και ηγέτης του PKK, φυλακισμένος στην Τουρκία από το 1999
Patriot: αμερικανικό σύστημα πυραυλικής αεράμυνας εδάφους-αέρος, χρησιμοποιείται κυρίως ως σύστημα αντιβαλλιστικής προστασίας
PDK (Partiya Demokrat a Kurdistanê): Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, μεγαλύτερη πολιτική δύναμη και συγκυβερνόν κόμμα της KRG, όπου ανήκει και ο πρόεδρός της, Massoud Barzani
Peshmerga: οι ένοπλες δυνάμεις της KRG
PKK (Partiya Karkerên Kurdistanê): Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, ένοπλη πολιτική οργάνωση βασισμένη στη νοτιοανατολική Τουρκία και το Ιρακινό Κουρδιστάν, με στόχο την εξασφάλιση δικαιωμάτων για τους Κούρδους της Τουρκίας και την αυτονόμηση του Τουρκικού Κουρδιστάν
PYD (Partiya Yekîtiya Demokrat‎): Κόμμα Δημοκρατικής Ενότητας, κουρδικό πολιτικό κόμμα στη Συρία ιδεολογικά συγγενές με το PKK, και κύρια πολιτική/στρατιωτική δύναμη στο Συριακό Κουρδιστάν από το 2012
Ras al-Ayn: συνοριακή πόλη στη βόρεια Συρία με κουρδικό-αραβικό πληθυσμό
Reyhanlı: τουρκική πόλη στην επαρχία Hatay, κοντά στα σύνορα με τη Συρία
Rojava: κουρδική ονομασία του Συριακού Κουρδιστάν, μιας de facto αυτόνομης περιοχής στη βόρεια Συρία με κυρίαρχο κουρδικό στοιχείο
sarin, αέριο: αέριο νεύρων που χρησιμοποιείται ως χημικό όπλο και έχει χαρακτηριστεί ως όπλο μαζικής καταστροφής
SNC (Syrian National Council): Συριακό Εθνικό Συμβούλιο, πολιτική οργάνωση-ομπρέλα, αποτελούμενη από ομάδες της μετριοπαθούς συριακής αντιπολίτευσης, που δημιουργήθηκε υπό την αιγίδα της Τουρκίας
Suruç: τουρκική πόλη με κουρδικό πληθυσμό κοντά στα σύνορα με τη Συρία
Tell Abyad: συριακή συνοριακή πόλη, απέναντι στην τουρκική πόλη Akçakale
YPG (Yekîneyên Parastina Gel): ένοπλος βραχίονας του PYD
Άγκυρα: πρωτεύουσα της Τουρκίας
Αλαουΐτες: παρακλάδι του σιιτικού Ισλάμ, στο οποίο ανήκουν η οικογένεια και οι βασικοί εγχώριοι υποστηρικτές του Assad, όπως και αρκετοί κάτοικοι αραβικής καταγωγής στην τουρκική επαρχία Hatay
Δαμασκός: πρωτεύουσα της Συρίας
Μοσούλη: μεγάλη πόλη του βόρειου Ιράκ, με κυρίαρχο το σουνιτικό στοιχείο
Μουσουλμανική Αδελφότητα: διεθνές σουνιτικό ισλαμιστικό κίνημα με στόχο την καθιέρωση των μουσουλμανικών ιερών κειμένων ως βάση οργάνωσης του κράτους και της κοινωνίας
Σιίτες: δεύτερος μεγαλύτερος κλάδος του Ισλάμ, στον οποίο ανήκει 10- 15% του μουσουλμανικού πληθυσμού, με έντονη παρουσία στη δυτική Συρία και το Λίβανο
Σουνίτες: μεγαλύτερος κλάδος του Ισλάμ, στον οποίο ανήκει 85- 90% του μουσουλμανικού πληθυσμού, με κυρίαρχη παρουσία στο μεγαλύτερο μέρος της Μέσης Ανατολής

 

 

 

Βιβλιογραφία και αναφορές

“After Denying Claims They’re Killing Civilians, Russia Has Launched Fresh Airstrikes in Syria”, Vice News, 1 October 2015, https://news.vice.com/article/after-denying-claims-theyre-killing-civilians-russia-has-launched-fresh-airstrikes-in-syria.

“Army catches Turkish citizen, 13 foreigners set to join ISIL”, Hürriyet Daily News, 11 February 2015, http://www.hurriyetdailynews.com/army-catches-turkish-citizen-13-foreigners-set-to-join-isil.aspx?pageID=238&nID=78209&NewsCatID=341.

“Backed By Russian Jets, Syrian Army Closes In On Aleppo”, Huffington Post, 4 February 2016, http://www.huffingtonpost.com/entry/backed-by-russian-jets-syrian-army-closes-in-on-aleppo_us_56b37778e4b08069c7a63e09.

“Biden: Turks, Saudis, UAE funded and armed Al Nusra and Al Qaeda”, Mideast Shuffle, 4 October 2014, http://mideastshuffle.com/2014/10/04/biden-turks-saudis-uae-funded-and-armed-al-nusra-and-al-qaeda/.

“Davutoğlu: Syria Will Bear Consequences If It Retaliates”, Today’s Zaman, 18 September 2013, http://www.todayszaman.com/news-326722-davutoglu-syria-will-bear-consequences-if-it-retaliates.html.

“Erdoğan to US: Choose either Turkey or the PYD as your partner”, Today’s Zaman, 7 February 2016, http://www.todayszaman.com/diplomacy_erdogan-to-us-choose-either-turkey-or-the-pyd-as-your-partner_411628.html.

“Erdogan’s slow turnaround on foreign fighters in Syria”, Al-Monitor, 5 October 2014, http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/10/turkey-erdogan-foreign-fighters.html.

“Exclusive: Turkish PM Erdogan: Syria has crossed red line, used chemical weapons”, NBC News, 9 May 2013, http://worldnews.nbcnews.com/_news/2013/05/09/18148044-exclusive-turkish-pm-erdogan-syria-has-crossed-red-line-used-chemical-weapons.

“Fourth victim of Syrian stray bullets buried in Ceylanpınar”, Today’s Zaman, 4 August 2013, http://www.todayszaman.com/national_fourth-victim-of-syrian-stray-bullets-buried-in-ceylanpinar_322766.html.

“Guterres: UNHCR Not to Assume Operational Role in Turkish Refugee Camps”, Today’s Zaman, 10 March 2013, http://www.todayszaman.com/diplomacy_guterres-unhcr-not-to-assume-operational-role-in-turkish-refugee-camps_309349.html.

“How to deal with Syria’s Kurds”, The Economist, 4 October 2014, http://www.economist.com/news/europe/21621872-emergence-another-kurdish-entity-its-borders-unsettles-government-how-deal.

“ISIL threatens Erdoğan with suicide bombings in Ankara, İstanbul”, Today’s Zaman, 30 September 2013, http://www.todayszaman.com/diplomacy_isil-threatens-erdogan-with-suicide-bombings-in-ankara-i-stanbul_327739.html.

“Isis launches attack on Kobani from inside Turkey for first time”, The Guardian, 29 November 2015, http://www.theguardian.com/world/2014/nov/29/isis-attack-kobani-inside-turkey-first-time.

“Istanbul summit tries to increase pressure on Syria”, BBC News, 1 April 2012, http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17576134.

“King Salman and Erdogan hold talks in Riyadh”, Al Arabiya, 2 March 2015, http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/02/Erdogan-arrives-in-Riyadh-for-talks-with-Saudi-king.html.

“Minister says no Turkish military strike against IS”, Today’s Zaman, 9 August 2014, http://www.todayszaman.com/anasayfa_minister-says-no-turkish-military-strike-against-is_355087.html.

“NATO missiles not for Syria no-fly zone: Turkish military,” Reuters (US), 26 November 2012, http://www.reuters.com/article/us-syria-crisis-turkey-patriot-idUSBRE8AP0BA20121126.

“PKK leader threatens to end peace talks with Turkey if ISIS massacres Kurds”, Al-Akhbar, 2 October 2014, http://english.al-akhbar.com/node/21813.

“PYD leader: Turkey continues to support al-Nusra Front against Kurds”, Today’s Zaman, 4 August 2013, http://www.todayszaman.com/diplomacy_pyd-leader-turkey-continues-to-support-al-nusra-front-against-kurds_322769.html.

“Redhack Releases Cables on Reyhanlı Blasts – english”, Bianet, 22 May 2013, http://bianet.org/english/world/146827-redhack-releases-cables-on-reyhanli-blasts.

“Russia supports Erdoğan’s Call for Regional Talks on Syria”, Today’s Zaman, 5 November 2012, http://www.todayszaman.com/news-297202-russia-supports-erdogans-call-for-regional-talks-on-syria.html.

“Russian raids repeatedly hit Syrian Turkmen areas: Moscow data”, Al Arabiya, 27 November 2015, http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/11/27/Russian-raids-repeatedly-hit-Syrian-Turkmen-areas-Moscow-s-data-shows.html.

“Russo-Turkish Tensions Since the Start of the Russian Air Campaign”, Institute for the Study of War, 24 November 2015, http://understandingwar.org/backgrounder/russo-turkish-tensions-start-russian-air-campaign.

“Shabiha Behind Pro-Assad Rally in Hatay, Daily Claims”, Today’s Zaman, 3 September 2012, http://www.todayszaman.com/diplomacy_shabiha-behind-pro-assad-rally-in-hatay-daily-claims_291246.html.

“Syria conflict: Major rebel town ‘seized’ in boost for Assad”, BBC News, 24 January 2016, http://www.bbc.com/news/world-middle-east-35395328.

“Syria says it ‘welcomes’ Russia proposal on chemical weapons”, The Washington Post, 9 September 2013, https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/john-kerry-in-london-campaigns-for-world-to-support-military-strike-against-syria/2013/09/09/e8ad7a72-193d-11e3-80ac-96205cacb45a_story.html.

“Syria’s Oppressors Will Not Survive, Erdogan Says in Libya”, Today’s Zaman, 16 September 2011, http://www.todayszaman.com/diplomacy_syrias-oppressors-will-not-survive-erdogan-says-in-libya_256939.html.

“Syria’s Territorial Integrity Important”, Anadolu Agency, 15 December 2012, http://aa.com.tr/en/turkey/syrias-territorial-integrity-important/298253.

“Syrian activists form a ‘national council'”, CNN News, 24 August 2011, http://edition.cnn.com/2011/WORLD/meast/08/23/syria.un.resolution/index.html.

“Syrian military says it downed Turkish fighter jet”, BBC News, 23 June 2012, http://www.bbc.com/news/world-middle-east-18561219.

“The Muslim Brotherhood in Syria”, Carnegie Middle East Center, 1 February 2012, http://carnegie-mec.org/publications/?fa=48370.

“Turkey arrests ‘first Turkish ISIS suspect’”, Al Arabiya, 4 February 2015, http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/02/04/Turkey-arrests-first-Turkish-ISIS-suspect-.html.

“Turkey attacks Kurdish fighters inside Syria”, Al Jazeera, 27 October 2015, http://www.aljazeera.com/news/2015/10/turkey-attacks-kurdish-fighters-syria-151027082432729.html.

“Turkey ‘cannot endure’ Russian violation of airspace, president says”, The Guardian, 6 October 2015, http://www.theguardian.com/world/2015/oct/06/nato-chief-jens-stoltenberg-russia-turkish-airspace-violations-syria.

“Turkey imposes economic sanctions on Syria”, BBC News, 30 November 2011, http://www.bbc.com/news/world-europe-15959770.

“Turkey owns, leads, serves to ‘new Mideast:’ Davutoğlu”, Hürriyet Daily News, 27 April 2012, http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-owns-leads-serves-to-new-mideast-davutoglu.aspx?pageID=238&nID=19400&NewsCatID=338.

“Turkey PM threatens military action against Syrian Kurds”, The Daily Mail, 13 February 2016, http://www.dailymail.co.uk/wires/afp/article-3445550/Turkey-PM-threatens-military-action-against-Syrian-Kurds.html.

“Turkey protests as Syrians open fire at border”, BBC News, 9 April 2012, http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17656657.

“Turkey says it will hold talks with Kurdish militants”, Reuters (US), 19 November 2012, http://www.reuters.com/article/2012 November 2019/us-turkey-kurdstalks-idUSBRE8AI09Y20121119.

“Turkey says west of Euphrates ‘red line’ in northern Syria”, TRTWorld, 1 July 2015, http://www.trtworld.com/turkey/turkey-says-west-euphrates-red-line-northern-syria-3972.

“Turkey warns of Syria chemical arms risk”, Financial Times, 12 November 2012, http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c716678-2cd9-11e2-a95d-00144feabdc0.html.

“Turkey welcomes CW proposal, insists on Syria action for chemical attack”, Today’s Zaman, 10 September 2013, http://www.todayszaman.com/news-325917-turkey-welcomes-cw-proposal-insists-on-syria-action-for-chemical-attack.html.

“Turkey’s downing of Russian warplane – what we know”, BBC News, 1 December 2015, http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34912581.

“Turkey’s Erdogan Softens Call for Syria No-fly-zone”, The Associated Press, 31 October 2012, http://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey-s-erdogan-softens-call-for-syria-no-fly-zone-1.473566.

“Turkish Parliament passes Syria cross-border motion”, Hürriyet Daily News, 4 October 2012, http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-parliament-passes-syria-cross-border-motion.aspx?pageID=238&nid=31639.

“Turkish PM confirms shelling of Kurdish forces in Syria”, The Guardian, 13 February 2016, http://www.theguardian.com/world/2016/feb/13/turkey-shells-kurdish-forces-in-syria-in-retaliation-for-attack-on-border-posts.

“Turkish PM Erdoğan urges Mubarak to heed Egyptian outcry”, Hürriyet Daily News, 1 February 2011, http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-calls-on-mubarak-to-heed-calls-for-change-2011-02-01.

“US and Ankara agree to train Syria rebels in Turkey”, Al Jazeera, 18 February 2015, http://www.aljazeera.com/news/2015/02/ankara-close-deal-train-fsa-turkey-150217181531857.html.

“US to continue supporting PYD despite Turkey’s concerns”, TRTWorld, 9 February 2016, http://www.trtworld.com/mea/us-to-continue-supporting-pyd-despite-turkeys-concerns-43987.

“US-backed rebels push ISIS back in north Syria”, The Daily Star, 24 December 2015, http://dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Dec-24/328867-kurdish-arab-alliance-pushes-isis-back-in-north-syria-spokesman.ashx.

“War-war, Not Jaw-jaw: Turkey and the Kurds”, The Economist, 18 October 2014, http://www.economist.com/news/europe/21625798-amid-fallout-iss-continuing-siege-kurdish-forces-kobane-turkish-government.

“World, Turkey oppose Syria war, back Obama”, Hürriyet Daily News, 12 September 2012, http://www.hurriyetdailynews.com/world-turkey-oppose-syria-war-back-obama-.aspx?pageID=238&nID=29946&NewsCatID=359.

“YPG fighters took hold of 3 more villages”, Syrian Observatory for Human Rights, 29 November 2013, http://www.syriahr.com/en/?p=3937.

Arango, Tim and Eric Schmitt. “A Path to ISIS, Through a Porous Turkish Border”, New York Times, 9 March 2015, http://www.nytimes.com/2015/03/10/world/europe/despite-crackdown-path-to-join-isis-often-winds-through-porous-turkish-border.html.

———. “Turkey Uneasy as U.S. Support of Syrian Kurds Grows”, New York Times, 29 June 2015, http://www.nytimes.com/2015/06/30/world/middleeast/turkey-uneasy-as-us-support-of-syrian-kurds-grows.html.

Arsu, Şebnem and Hwaida Saad. “Turkey faults U.N. inaction over Syria”, New York Times, 13 October 2012, http://www.nytimes.com/2012/10/14/world/middleeast/syria.html.

Athanasiadis, Iason. “Is Turkey sleepwalking into trouble?”, Al Jazeera, 8 August 2014, http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/08/turkey-islamic-state-kurds-201487164126994317.html.

Bakri, Nada. “Turkish minister and other envoys press Syrian leader”, New York Times, 9 August 2011, http://www.nytimes.com/2011/08/10/world/middleeast/10syria.html.

Ball, James. “Obama Issues Syria a ‘Red Line’ Warning on Chemical Weapons”, The Washington Post, 20 August 2012, http://www.washingtonpost.com/world/national-security/obama-issues-syria-red-line-warning-on-chemical-weapons/2012/08/20/ba5d26ec-eaf7-11e1-b811-09036bcb182b_story.html.

Banco, Erin. “Four Years Later, The Free Syrian Army Has Collapsed”, International Business Times, 14 March 2015, http://www.ibtimes.com/four-years-later-free-syrian-army-has-collapsed-1847116.

———. “Syrian Rebels Say US Train and Equip Program Delayed, At Risk Of Failing”, International Business Times, 13 May 2015, http://www.ibtimes.com/syrian-rebels-say-us-train-equip-program-delayed-risk-failing-1920391.

Barkey, Henri. “An Old Friendship Leaves Turkey No Choices on Syria”, The National, 9 October 2012, http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/an-old-friendship-leaves-turkey-no-choices-on-syria.

Bekdil, Burak. “Turkey, US May Soon Agree on Syria Plan”, Defense News, 18 February 2015, http://www.defensenews.com/story/defense/international/mideast-africa/2015/02/18/turkey-us-may-soon-agree-on-syria-plan/23605121/.

———. “Turkey’s Double Game with ISIS”, Middle East Quarterly 22.3 (2015).

Benotman, Noman and Roisin Blake. “Jabhat al-Nusra: A Strategic Briefing”, Quilliam Foundation, 8 January 2013, http://www.quilliamfoundation.org/wp/wp-content/uploads/publications/free/jabhat-al-nusra-a-strategic-briefing.pdf.

Bertrand, Natasha. “Turkey may finally be ‘accepting the inevitable’ in Syria”, Business Insider, 29 December 2015, http://www.businessinsider.com/kurds-turkey-euphrates-syria-2015-12.

———. “Why Turkey probably won’t invade northern Syria”, Business Insider, 2 July 2015, http://www.businessinsider.com/why-turkey-probably-wont-invade-northern-syria-2015-7.

Blomfield, Adrian. “Turkey Threatens Military Incursion into Northern Syria as Refugees flee across its Borders”, The Telegraph, 15 March 2012, http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9146900/Turkey-threatens-military-incursion-into-northern-Syria-as-refugees-flee-across-its-borders.html.

Bowen, Jeremy. “Turkey: Risk worth taking for Syria safe zones”, BBC News, 28 September 2012, http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-19753795.

Burch, Jonathon. “Turkish PM calls on Syria’s Assad to quit”, Reuters (US), 22 November 2011, www.reuters.com/article/us-turkey-syria-idUSTRE7AL0WJ20111122.

Çağaptay, Soner. “Why Turkey Won’t Attack Syria”, The Atlantic, 9 April 2013, http://www.theatlantic.com/international/archive/2013/04/why-turkey-wont-attack-syria/274806/.

Chivers, C. J. and Eric Schmitt. “Arms Airlift to Syria Rebels Expands, With Aid From C.I.A.”, New York Times, 24 March 2013, http://www.nytimes.com/2013/03/25/world/middleeast/arms-airlift-to-syrian-rebels-expands-with-cia-aid.html.

Davutoğlu, Ahmet. Stratejik derinlik: Türkiye’nin uluslararası konumu [Strategic Depth: Turkey’s International Position], Küre Yayınları, İstanbul (2005).

———. Address at the Statesmen’s Forum, Center for Strategic and International Studies, Washington DC, 10 February 2012, www.csis.org/event-turkeys-foreign-policy-objectives-changing-world.

———. “Principles of Turkish Foreign Policy and Regional Political Structuring”, SAM Vision Papers No. 3, April 2012, http://sam.gov.tr/wp-content/uploads/2012/04/vision_paper_TFP2.pdf.

———. Principles of Turkish foreign policy and regional political structuring. Center for Strategic Research, 2012, http://sam.gov.tr/wp-content/uploads/2012/04/vision_paper_TFP2.pdf.

Demir, İmran. “Making Sense Of Turkey’s Post-Uprising Syria Policy”, Alternative Politics/Alternatif Politika 6.1 (2014).

DeYoung, Karen and Liz Sly. “U.S.-Turkey deal aims to create de facto ‘safe zone’ in northwest Syria”, The Washington Post, 26 July 2015, https://www.washingtonpost.com/world/new-us-turkey-plan-amounts-to-a-safe-zone-in-northwest-syria/2015/07/26/0a533345-ff2e-4b40-858a-c1b36541e156_story.html.

Doherty, Regan and Amena Bakr. “Secret Turkish nerve center leads aid to Syria rebels”, Reuters (US), 27 July 2012, http://www.reuters.com/article/us-syria-crisis-centre-idUSBRE86Q0JM20120727.

Edelman, Eric. “America’s Dangerous Bargain With Turkey”, New York Times, 27 August 2015, http://www.nytimes.com/2015/08/27/opinion/americas-dangerous-bargain-with-turkey.html.

Ellyatt, Holly. “Islamic State brings Russia and West together”, CNBC News, 18 November 2015, http://www.cnbc.com/2015/11/18/isis-brings-russia-and-west-together.html.

Ergan, Uğur. “Turkey warns US over ‘Kurdish corridor’ in Syria”, Hürriyet Daily News, 7 January 2016, http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-warns-us-over-kurdish-corridor-in-syria.aspx?pageID=238&nID=93509&NewsCatID=352.

Fahim, Kareem and Sebnem Arsu. “Car Bombings Kill Dozens in Center of Turkish Town Near the Syrian Border”, New York Times, 11 May 2013, http://www.nytimes.com/2013/05/12/world/middleeast/bombings-in-turkish-border-town.html.

Goodenough, Patrick. “Turkey Offers to Mediate Between Iran and Arab Gulf States Over Bahrain Crisis”, CNS News, 6 April 2011, http://www.cnsnews.com/news/article/turkey-offers-mediate-between-iran-and-arab-gulf-states-over-bahrain-crisis.

Grigoriadis, Ioannis. “The Davutoğlu doctrine and Turkish foreign policy”, Hellenic Foundation for European and Foreign Policy, Working Paper 8 (2010): 2010, http://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2010/05/ΚΕΙΜΕΝΟ-ΕΡΓΑΣΙΑΣ-8_2010_IoGrigoriadis1.pdf.

Gunter, Michael M. “Iraq, Syria, ISIS and the Kurds: Geostrategic Concerns for the US and Turkey.” Middle East Policy 22.1 (2015): 102-111.

Gurbuz , Mustafa. “US-PYD Rapprochement: A Shift in Washington’s Strategy?”, Rudaw, 24 October 2014, http://rudaw.net/english/opinion/241020141.

Hall, Richard. “Syria’s Kurds move towards autonomy with announcement of transitional government”, The Independent, 12 November 2013, http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syrias-kurds-move-towards-autonomy-with-announcement-of-transitional-government-8935441.html.

Hallinan, Conn. “So Why Did Turkey Shoot Down That Russian Plane?”, Foreign Policy In Focus, 10 December 2015, http://fpif.org/turkey-shoot-russian-plane/.

Hassan, Hassan. “Syria’s Revitalized Rebels Make Big Gains in Assad’s Heartland”, Foreign Policy, 28 April 2015, http://foreignpolicy.com/2015/04/28/syrias-revitalized-rebels-make-big-gains-in-assads-heartland/.

Hersh, Seymour. “The Red Line and the Rat Line”, London Review of Books, 36:8, 21-24, http://www.lrb.co.uk/v36/n08/seymour-m-hersh/the-red-line-and-the-rat-line.

Hinnebusch, Raymond. “Back to enmity: Turkey-Syria relations since the Syrian Uprising”, Orient, Journal of German Orient Institute (2015).

Holliday, Joseph. “Syria’s Armed Opposition”, Middle East Security Report No. 3, Institute for the Study of War, March 2012, http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_Armed_Opposition.pdf.

Hubbard, Ben. “Syrian Government Forces, Backed by Russian Jets, Strike at Rebel-Held Towns”, New York Times, 15 October 2015, http://www.nytimes.com/2015/10/16/world/middleeast/syrian-forces-and-russian-jets-attack-rebel-held-towns.html.

Idiz, Semih. “Why is Jabhat al-Nusra no longer useful to Turkey?”, Al-Monitor, 10 June 2014, http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/06/idiz-turkey-syria-opposition-nusra-terrorist-unsc-erdogan.html.

International Crisis Group. “Turkey’s Kurdish Impasse: The View from Diyarbakir”, Europe Report No. 222, 30 November 2012, http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/turkey-cyprus/turkey/222-turkeys-kurdish-impasse-the-view-from-diyarbakir.pdf.

———. “Syria’s Kurds: A Struggle Within a Struggle”, Middle East Report No. 136, 22 January 2013, http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iraq%20Syria%20Lebanon/Syria/136-syrias-kurds-a-struggle-within-a-struggle.pdf.

———. “Blurring the Borders: Syrian Spillover Risks for Turkey”, Europe Report Nο. 225, 30 April 2013, http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/turkey-cyprus/turkey/225-blurring-the-borders-syrian-spillover-risks-for-turkey.pdf.

Jones, Sam. “Moscow scuppers US coalition plans for no-fly zone in Syria”, Financial Times, 4 October 2015, http://www.ft.com/cms/s/0/cee6fcba-69bf-11e5-8171-ba1968cf791a.html.

Jones, Sophia.”Turkey Blacklists Al Qaeda-Linked Syrian Rebel Group In Sign Of Growing Concern Over Extremists, Huffington Post, 3 June 2014, http://www.huffingtonpost.com/2014/06/03/turkey-jabhat-al-nusra-syria_n_5437834.html.

Joshi, Shashank, and Aaron Stein. “Not Quite ‘Zero Problems’ Ankara’s Troubles in Syria”, The RUSI Journal 158.1 (2013): 28-38.

Kadir Has University poll, January 2013, www.khas.edu.tr/news/799/1278/Khas-2012-Tuerkiye-Sosyal-Siyasal-Egilimler-Arastirmasi-Sonuclari-Aciklandi.html.

Karadeniz, Tulay and David Alexander. “Turkey, U.S. sign deal to train, equip Syrian opposition, official says”, Reuters (US), 19 February 2015, http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-training-turkey-idUSKBN0LN1YY20150219.

Karadeniz, Tulay and Maria Kiselyova. “Turkey downs Russian warplane near Syria border, Putin warns of ‘serious consequences'”, Reuters (US), 25 November 2015, http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-idUSKBN0TD0IR20151125.

Karaveli, Halil. “Turkey, the Unhelpful Ally”, New York Times, 27 February 2013, http://www.nytimes.com/2013/02/27/opinion/turkey-the-unhelpful-ally.html.

Kardas, Saban. “From zero problems to leading the change: making sense of transformation in Turkey’s regional policy”, TEPAV Turkish Policy Brief Series 5 (2012): 14, http://www.tepav.org.tr/upload/files/1346423043-0.From_Zero_Problems_to_Leading_the_Change_Making_Sense_of_Transformation_in_Turkeys_Regional_Policy.pdf.

Kasapoglu, Can. “Prospects for a Turkish Incursion into Syria”, War on the Rocks, 9 February 2016, http://warontherocks.com/2016/02/prospects-for-a-turkish-incursion-into-syria/.

Khoshnaw, Hemin. “Salih Muslim’s Ankara Visit Marks Major Policy Change”, Rudaw, 29 July 2013, http://rudaw.net/english/middleeast/syria/29072013.

Kirişçi, Kemal. “The transformation of Turkish foreign policy: The rise of the trading state.” New Perspectives on Turkey 40.1 (2009): 29-57.

Kozak, Chris. “Turkey Expands Campaign against ISIS and the PKK”, Institute for the Study of War, 25 July 2015, http://www.understandingwar.org/backgrounder/turkey-expands-campaign-against-isis-and-pkk.

Lund, Aron. “Syrian Jihadism”, UI Brief, 14 September 2012, http://www.ui.se/upl/files/77409.pdf.

Madhani, Aamer, Jim Michaels and Tom Vanden Brook. “Source: Obama approves arming Syrian rebels”, USA Today, 14 June 2013, http://www.usatoday.com/story/news/politics/2013/06/13/us-confirms-chemical-weapons-syria/2420763/.

Micallef, Joseph. “Turkey and the Kurdish Corridor: Why the Islamic State Survives”, The Huffington Post, 16 August 2015, http://www.huffingtonpost.com/joseph-v-micallef/turkey-and-the-kurdish-co_b_7994540.html.

Milne, Seumas. “Turkey offers to broker Libya ceasefire as rebels advance on Sirte”, The Guardian, 27 March 2011, http://www.theguardian.com/world/2011/mar/27/libya-turkey-mediators-prime-minister.

Murinson, Alexander. “The strategic depth doctrine of Turkish foreign policy”, Middle Eastern Studies 42.6 (2006): 945-964.

O’Bagy, Elizabeth. “Jihad in Syria”, Middle East Security Report No. 6, Institute for the Study of War, September 2012, http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Jihad-In-Syria-17SEPT.pdf.

Öniş, Ziya. “Turkey and the Arab Spring: between ethics and self-interest.” Insight Turkey 14.3 (2012): 45-63.

Orhan, Oytuna and Sabiha Senyücel Gündoğar. “Effects of the Syrian Refugees on Turkey”, Center for Middle Eastern Strategic Studies Report No. 195, January 2015, http://www.orsam.org.tr/en/enUploads/Article/Files/201518_rapor195ing.pdf.

Ozerkan, Fulya and Stuart Williams. “Turkey threatens to boycott Syria peace talks”, AFP, 26 January 2016, http://news.yahoo.com/turkey-categorically-against-kurdish-pyd-joining-syria-talks-110022134.html.

Öztürk, Asiye. The domestic context of Turkey’s changing foreign policy towards the Middle East and the Caspian Region, Deutsches Institut für Entwicklungspolitik, 2009, http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Publications/Detail/?lang=en&id=102937.

Pamuk, Humeyra. “Number of Syrian Refugees in Turkey Exceeds 600,000: Turkish Official,” Reuters (US), 21 October 2013, http://www.reuters.com/article/2013/10/21/us-syria-crisis-turkey-refugees-idUSBRE99K04O20131021.

Phillips, Christopher. “Into the quagmire: Turkey’s frustrated Syria policy.” Chatham House Briefing Paper (2012): 5, https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/public/Research/Middle%20East/1212bp_phillips.pdf.

Phillips, David L. “Research Paper: ISIS-Turkey List”, The Huffington Post, 9 November 2014, http://www.huffingtonpost.com/david-l-phillips/research-paper-isis-turke_b_6128950.html.

Pope, Hugh. “Turkey’s Tangled Syria Policy”, Combating Terrorism Center, 27 August 2013, https://www.ctc.usma.edu/posts/turkeys-tangled-syria-policy.

Seibert, Thomas. “Turkey Plans to Invade Syria, But to Stop the Kurds, Not ISIS”, The Daily Beast, 28 June 2015, http://www.thedailybeast.com/articles/2015/06/28/turkey-plans-to-send-troops-into-syria-widening-the-war.html.

Sevi, Semra. “Turkey’s Twists and Turns On Syria.” Middle East Review of International Affairs (MERIA) 18.1 (2014): 1-7.

Shaheen, Kareem and Constanze Letsch. “Turkey to let anti-Isis coalition use airbase after soldier’s death”, The Guardian, 23 July 2015, http://www.theguardian.com/world/2015/jul/23/turkish-soldier-killed-in-clashes-with-isis-across-syrian-border.

Shanker, Tom, and Helene Cooper. “Doctrine for Libya: Not Carved in Stone”, New York Times, 29 March 2011, http://www.nytimes.com/2011/03/30/world/africa/30doctrine.html.

Sly, Liz. “Syria’s Muslim Brotherhood is gaining influence over anti-Assad revolt”, The Washington Post, May 13 2012, https://www.washingtonpost.com/world/syrias-muslim-brotherhood-is-gaining-influence-over-anti-assad-revolt/2012/05/12/gIQAtIoJLU_story.html.

———. “Foreign extremists dominate Syria fight”, The Washington Post, 1 October 2013, https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/foreign-extremists-dominate-syria-fight/2013/10/01/5871685e-2ae7-11e3-b141-298f46539716_story.html.

———. “Turkey confronts policy missteps on Syria with rise of al-Qaeda across the border”, The Washington Post, 16 November 2013, https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/turkey-confronts-policy-missteps-on-syria-with-rise-of-al-qaeda-across-the-border/2013/11/16/e6183f12-4e27-11e3-97f6-ed8e3053083b_story.html.

———. “Turkey strikes Kurdish militants in Iraq, ends truce of more than 2 years”, The Washington Post, 25 July 2015, https://www.washingtonpost.com/world/turkey-strikes-kurdish-militants-in-iraq-ending-truce/2015/07/25/1b7405b8-32b7-11e5-97ae-30a30cca95d7_story.html.

Stein, Aaron, and Faysal Itani. “A Unilateral Turkish Intervention in Syria?”, Atlantic Council, 2 July 2015, http://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/a-unilateral-turkish-intervention-in-syria.

Stein, Aaron. “Turkey’s Deterrence Deficit”, Turkey Wonk, 14 November 2012, https://turkeywonk.wordpress.com/2012/11/14/turkeys-deterrence-deficit/.

———. “Ankara Responds to the Chaos in Syria”, Royal United Services Institute Commentary, 23 January 2013, https://rusi.org/commentary/ankara-responds-chaos-syria.

———. “Ankara Embraces Regime Change: Zero Problems and the Syrian Crisis “, Royal United Services Institute Commentary, 10 September 2013, https://rusi.org/commentary/ankara-embraces-regime-change-zero-problems-and-syrian-crisis.

———. “Ankara’s bad Syria options”, Foreign Policy, 30 October 2013, http://foreignpolicy.com/2013/10/30/ankaras-bad-syria-options/.

———. “Turkey’s Evolving Syria Policy: The Decision to Black List Nusra”, Turkey Wonk, 5 June 2014, https://turkeywonk.wordpress.com/2014/06/05/turkeys-evolving-syria-policy-the-decision-to-black-list-nusra/.

———. “Turkey, the Islamic State, and the Kurds: Ankara’s Policies in Syria and Iraq”, Turkey Wonk, 10 August 2014, https://turkeywonk.wordpress.com/2014/08/10/turkey-the-islamic-state-and-the-kurds-ankaras-policies-in-syria-and-iraq/.

———. “Turkey and the US led anti-IS coalition: Ankara is doing more than People Think”, Turkey Wonk, 23 September 2014, https://turkeywonk.wordpress.com/2014/09/23/turkey-and-the-us-led-anti-is-coalition-ankara-is-doing-more-than-people-think/.

———. “For Turkey, it’s all about regime change in Syria”, Al Jazeera, 8 October 2014, http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/10/turkey-it-all-about-regime-chan-201410785656887159.html.

———. “An Evolving Challenge: Deconstructing Turkey’s Syria Policy”, Turkey Wonk, 27 November 2014, https://turkeywonk.wordpress.com/2014/11/27/an-evolving-challenge-deconstructing-turkeys-syria-policy/.

———. “Turkey’s Role in a Shifting Syria”, Atlantic Council, 13 May 2015, http://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/turkey-s-role-in-a-shifting-syria.

———. “Turkey Withdraws from Suleyman Shah: The Implications”, Turkey Wonk, 22 February 2015, https://turkeywonk.wordpress.com/2015/02/22/turkey-withdraws-from-suleyman-shah-the-implications/.

Taşpınar, Ömer. “Turkey’s strategic vision and Syria.” The Washington Quarterly 35.3 (2012): 127-140.

Taştekin, Fehim. “Fall of Kassab will be costly for Turkey”, Al-Monitor, 31 March 2014, http://www.al-monitor.com/pulse/en/security/2014/03/fall-kassab-syria-costly-turkey.html.

Tol, Gönül. “The Kurdish dimension to Turkey’s Syria policy”, Foreign Policy, 10 April 2012, http://foreignpolicy.com/2012/04/10/the-kurdish-dimension-to-turkeys-syria-policy/.

Tüysüz, Gül. “Turkish warplanes bomb ISIS positions in Syria for the first time”, CNN News, 25 July 2015, http://edition.cnn.com/2015/07/24/middleeast/turkey-syria-isis-violence/.

Tziarras, Zenonas. “Turkey’s Syria Problem: A Talking Timeline of Events.” Turkish Policy Quarterly 11.3 (2012): 129-138.

Uslu, Emrullah. “Jihadist Highway to Jihadist Haven: Turkey’s Jihadi Policies and Western Security.” Studies in Conflict & Terrorism (2015).

Van Wilgenburg, Wladimir, and Vager Saadullah. “Syrian Kurdish Factions Unite over Islamic State Threat”, Middle East Eye, 24 October 2014, http://www.middleeasteye.net/news/syrian-kurdish-factions-unite-over-islamic-state-threat-2082220315.

Warrick, Joby. “More than 1,400 killed in Syrian chemical weapons attack, U.S. says”, The Washington Post, 30 August 2013, https://www.washingtonpost.com/world/national-security/nearly-1500-killed-in-syrian-chemical-weapons-attack-us-says/2013/08/30/b2864662-1196-11e3-85b6-d27422650fd5_story.html.

Watson, Ivan. “Turkey strikes targets in Syria in retaliation for shelling deaths”, CNN News, 4 October 2012, http://edition.cnn.com/2012/10/03/world/europe/turkey-syria-tension/.

Weiss, Michael. “Syrian rebels say Turkey is arming and training them”, The Telegraph, 22 May 2012, http://blogs.telegraph.co.uk/news/michaelweiss/100159613/syrian-rebels-say-turkey-is-arming-and-training-them/.

Wood, Paul. “Isis seizure of Syria’s Azaz exposes rebel rifts”, BBC News, 19 September 2013, http://www.bbc.com/news/world-middle-east-24160189.

Yeginsu, Ceylan and Helene Cooper. “U.S. Jets to Use Turkish Bases in War on ISIS”, New York Times, 23 July 2015, http://www.nytimes.com/2015/07/24/world/europe/turkey-isis-us-airstrikes-syria.html.

Yetkin, Murat. “Turkish army reluctant over government will to intervene in Syria”, Hürriyet Daily News, 27 June 2015, http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-army-reluctant-over-government-will-to-intervene-in-syria.aspx?pageID=238&nID=84620&NewsCatID=409.

Zaman, Amberin. “Syrian Kurdish Leader: Ankara Supporting Jihadists”, Al-Monitor, 23 September 2013, http://www.al-monitor.com/pulse/security/2013/09/pyd-leader-salih-muslim-turkey-support-jihadists-syria.html.

———. “Syrian Kurdish leader: Turkey may end proxy war”, Al-Monitor, 7 November 2013, http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/11/turkey-proxy-war-kurds-syria-pyd.html.

———. “Syrian Kurds continue to blame Turkey for backing ISIS militants”, Al-Monitor, 10 June 2014, http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/06/zaman-syria-kurds-rojava-ypg-muslim-pyd-pkk-turkey-isis.html.

———. “Kurdish victory in Kobani defeat for Turkish policy”, Al-Monitor, 28 January 2015, http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/01/turkey-kurds-kobani-defeat-turkish-policy.html.

 

* τελευταία πρόσβαση σε όλους τους ιστότοπους στι

[1] Murinson, Alexander. “The strategic depth doctrine of Turkish foreign policy”, Middle Eastern Studies 42.6 (2006): 945-964, p. 947.

[2] Öztürk, Asiye. The domestic context of Turkey’s changing foreign policy towards the Middle East and the Caspian Region, Deutsches Institut für Entwicklungspolitik, 2009, pp. 17-22.

[3] Davutoğlu, Ahmet. Stratejik derinlik: Türkiye’nin uluslararası konumu [Strategic Depth: Turkey’s International Position], Küre Yayınları, İstanbul (2005).

[4] Murinson, “The strategic depth doctrine of Turkish foreign policy”, pp. 951-953.

[5] Grigoriadis, Ioannis. “The Davutoğlu doctrine and Turkish foreign policy”, Hellenic Foundation for European and Foreign Policy, Working Paper 8 (2010): 2010, p. 5.

[6] Öniş, Ziya. “Turkey and the Arab Spring: between ethics and self-interest.” Insight Turkey 14.3 (2012): 45-63, p. 46.

[7] Phillips, Christopher. “Into the quagmire: Turkey’s frustrated Syria policy.” Chatham House Briefing Paper (2012): 5, p. 2.

[8] Taşpınar, Ömer. “Turkey’s strategic vision and Syria.” The Washington Quarterly 35.3 (2012): 127-140, p. 137.

[9] Phillips, “Into the quagmire”, p. 3.

[10] Kardas, Saban. “From zero problems to leading the change: making sense of transformation in Turkey’s regional policy”, TEPAV Turkish Policy Brief Series 5 (2012): 14.

[11] Phillips, “Into the quagmire”, p. 4.

[12] Kirişçi, Kemal. “The transformation of Turkish foreign policy: The rise of the trading state.” New Perspectives on Turkey 40.1 (2009): 29-57.

[13] “Turkish PM Erdoğan urges Mubarak to heed Egyptian outcry”, Hürriyet Daily News, 1 February 2011.

[14] Davutoğlu, Ahmet. Address at the Statesmen’s Forum, Center for Strategic and International Studies, Washington DC, 10 February 2012.

[15] Taşpınar, “Turkey’s strategic vision and Syria”, p. 135.

[16] Milne, Seumas. “Turkey offers to broker Libya ceasefire as rebels advance on Sirte”, The Guardian, 27 March 2011.

[17] Öniş, “Turkey and the Arab Spring”, p. 52.

[18] Taşpınar, “Turkey’s strategic vision and Syria”, p. 135.

[19] Goodenough, Patrick. “Turkey Offers to Mediate Between Iran and Arab Gulf States Over Bahrain Crisis”, CNS News, 6 April 2011.

[20] Davutoğlu, Ahmet. Principles of Turkish foreign policy and regional political structuring. Center for Strategic Research, 2012, p. 8.

[21] Taşpınar, “Turkey’s strategic vision and Syria”, p. 136.

[22] “Turkey owns, leads, serves to ‘new Mideast:’ Davutoğlu”, Hürriyet Daily News, 27 April 2012.

[23] Phillips, “Into the quagmire”, p. 5.

[24] Davutoğlu, Ahmet. “Principles of Turkish Foreign Policy and Regional Political Structuring”, SAM Vision Papers No. 3, April 2012.

[25] Phillips, “Into the quagmire”, p. 9.

[26] “Syria’s Territorial Integrity Important”, Anadolu Agency, 15 December 2012.

[27] Phillips, “Into the quagmire”, p. 9.

[28] Orhan, Oytuna and Sabiha Senyücel Gündoğar. “Effects of the Syrian Refugees on Turkey”, Center for Middle Eastern Strategic Studies Report No. 195, January 2015, pp. 16-20.

[29] Barkey, Henri. “An Old Friendship Leaves Turkey No Choices on Syria”, The National, 9 October 2012.

[30] Tziarras, Zenonas. “Turkey’s Syria Problem: A Talking Timeline of Events.” Turkish Policy Quarterly 11.3 (2012): 129-138, p. 132.

[31] Phillips, “Into the quagmire”, p. 5.

[32] Taşpınar, “Turkey’s strategic vision and Syria”, p. 137.

[33] Bakri, Nada. “Turkish minister and other envoys press Syrian leader”, New York Times, 9 August 2011.

[34] “Syrian activists form a ‘national council'”, CNN News, 24 August 2011.

[35] “Syria’s Oppressors Will Not Survive, Erdogan Says in Libya”, Today’s Zaman, 16 September 2011.

[36] Phillips, “Into the quagmire”, p. 6.

[37] Taşpınar, “Turkey’s strategic vision and Syria”, p. 137.

[38] Pope, Hugh. “Turkey’s Tangled Syria Policy”, Combating Terrorism Center, 27 August 2013.

[39] Burch, Jonathon. “Turkish PM calls on Syria’s Assad to quit”, Reuters (US), 22 November 2011.

[40] “Turkey imposes economic sanctions on Syria”, BBC News, 30 November 2011.

[41] “Istanbul summit tries to increase pressure on Syria”, BBC News, 1 April 2012.

[42] Demir, İmran. “Making Sense Of Turkey’s Post-Uprising Syria Policy”, Alternative Politics/Alternatif Politika 6.1 (2014), pp. 128-129.

[43] Taşpınar, “Turkey’s strategic vision and Syria”, p. 138.

[44] Stein, Aaron. “Ankara Responds to the Chaos in Syria”, Royal United Services Institute Commentary, 23 January 2013.

[45] “The Muslim Brotherhood in Syria”, Carnegie Middle East Center, 1 February 2012; Sly, Liz. “Syria’s Muslim Brotherhood is gaining influence over anti-Assad revolt”, The Washington Post, May 13 2012.

[46] Το NSC τελικά ενσωματώθηκε στην υπό την επιρροή του Κατάρ “National Coalition for Syrian Revolutionary and Opposition Forces” το Νοέμβριο του 2012, η οποία αναγνωρίστηκε ως η επίσημη Συριακή αντιπολίτευση, σηματοδοτώντας την περαιτέρω μείωση της τουρκικής επιρροής.

[47] Demir, “Making Sense Of Turkey’s Post-Uprising Syria Policy”, pp. 126-128.

[48] Holliday, Joseph. “Syria’s Armed Opposition”, Middle East Security Report No. 3, Institute for the Study of War, March 2012, pp. 31–32.

[49] Weiss, Michael. “Syrian rebels say Turkey is arming and training them”, The Telegraph, 22 May 2012; Phillips, “Into the quagmire”, p. 7.

[50] Doherty, Regan and Amena Bakr. “Secret Turkish nerve center leads aid to Syria rebels”, Reuters (US), 27 July 2012.

[51] Lund, Aron. “Syrian Jihadism”, UI Brief, 14 September 2012.

[52] Benotman, Noman and Roisin Blake. “Jabhat al-Nusra: A Strategic Briefing”, Quilliam Foundation, 8 January 2013.

[53] “Turkey prtests as Syrians open fire at border”, BBC News, 9 April 2012.

[54] “Syrian military says it downed Turkish fighter jet”, BBC News, 23 June 2012.

[55] Watson, Ivan. “Turkey strikes targets in Syria in retaliation for shelling deaths”, CNN News, 4 October 2012.

[56] Demir, “Making Sense Of Turkey’s Post-Uprising Syria Policy”, p. 134.

[57] Blomfield, Adrian. “Turkey Threatens Military Incursion into Northern Syria as Refugees flee across its Borders”, The Telegraph, 15 March 2012.

[58] “Turkey warns of Syria chemical arms risk”, Financial Times, 12 November 2012.

[59] “Turkish Parliament passes Syria cross-border motion”, Hürriyet Daily News, 4 October 2012.

[60] Stein, Aaron. “Turkey’s Deterrence Deficit”, Turkey Wonk, 14 November 2012.

[61] Çağaptay, Soner. “Why Turkey Won’t Attack Syria”, The Atlantic, 9 April 2013.

[62] “World, Turkey oppose Syria war, back Obama”, Hürriyet Daily News, 12 September 2012.

[63] Phillips, “Into the quagmire”, p. 13.

[64] Phillips, “Into the quagmire”, p. 13.

[65] “NATO missiles not for Syria no-fly zone: Turkish military,” Reuters (US), 26 November 2012.

[66] Kadir Has University poll, January 2013.

[67] “Fourth victim of Syrian stray bullets buried in Ceylanpınar”, Today’s Zaman, 4 August 2013.

[68] Pope, “Turkey’s Tangled Syria Policy”.

[69] Fahim, Kareem and Sebnem Arsu. “Car Bombings Kill Dozens in Center of Turkish Town Near the Syrian Border”, New York Times, 11 May 2013.

[70] “ISIL threatens Erdoğan with suicide bombings in Ankara, İstanbul”, Today’s Zaman, 30 September 2013.

[71] “Redhack Releases Cables on Reyhanlı Blasts – english”, Bianet, 22 May 2013.

[72] “Davutoğlu: Syria Will Bear Consequences If It Retaliates”, Today’s Zaman, 18 September 2013.

[73] Pamuk, Humeyra. “Number of Syrian Refugees in Turkey Exceeds 600,000: Turkish Official,” Reuters (US), 21 October 2013.

[74] International Crisis Group, “Blurring the Borders”, pp. 13-14.

[75] “Guterres: UNHCR Not to Assume Operational Role in Turkish Refugee Camps”, Today’s Zaman, 10 March 2013.

[76] “Shabiha Behind Pro-Assad Rally in Hatay, Daily Claims”, Today’s Zaman, 3 September 2012.

[77] Pope, “Turkey’s Tangled Syria Policy”.

[78] Bowen, Jeremy. “Turkey: Risk worth taking for Syria safe zones”, BBC News, 28 September 2012.

[79] Demir, “Making Sense Of Turkey’s Post-Uprising Syria Policy”, pp. 129-130.

[80] Shanker, Tom, and Helene Cooper. “Doctrine for Libya: Not Carved in Stone”, New York Times, 29 March 2011.

[81] Οι ΗΠΑ, το μόνο κράτος με δυνατότητα διεξαγωγής μιας παρατεταμένης αεροπορικής εκστρατείας, είχαν διαφορετικές προτεραιότητες υπό την κυβέρνηση Ομπάμα, μια επιχείρηση στη Συρία θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερους πόρους από την αντίστοιχη στη Λιβύη τον προηγούμενο χρόνο, η Κίνα και η Ρωσία τάσσονταν κατά ενός σχετικού ψηφίσματος στα ΗΕ, ενώ η διαίρεση της αντιπολίτευσης έκανε αρκετά μέλη του ΝΑΤΟ να αμφιβάλλουν για την αποτελεσματικότητα των μέτρων που πρότεινε η Άγκυρα.

[82] Arsu, Şebnem and Hwaida Saad. “Turkey faults U.N. inaction over Syria”, New York Times, 13 October 2012.

[83] “Turkey’s Erdogan Softens Call for Syria No-fly-zone”, The Associated Press, 31 October 2012.

[84] “Russia supports Erdoğan’s Call for Regional Talks on Syria”, Today’s Zaman, 5 November 2012.

[85] Ball, James. “Obama Issues Syria a ‘Red Line’ Warning on Chemical Weapons”, The Washington Post, 20 August 2012.

[86] “Exclusive: Turkish PM Erdogan: Syria has crossed red line, used chemical weapons”, NBC News, 9 May 2013.

[87] Warrick, Joby. “More than 1,400 killed in Syrian chemical weapons attack, U.S. says”, The Washington Post, 30 August 2013.

[88] Hersh, Seymour. “The Red Line and the Rat Line”, London Review of Books, 36:8, 21-24.

[89] “Syria says it ‘welcomes’ Russia proposal on chemical weapons”, The Washington Post, 9 September 2013.

[90] “Turkey welcomes CW proposal, insists on Syria action for chemical attack”, Today’s Zaman, 10 September 2013.

[91] Stein, Aaron. “Ankara Embraces Regime Change: Zero Problems and the Syrian Crisis “, Royal United Services Institute Commentary, 10 September 2013.

[92] Phillips, “Into the quagmire”, p. 11.

[93] Tol, Gönül. “The Kurdish dimension to Turkey’s Syria policy”, Foreign Policy, 10 April 2012.

[94] Από τον Ιούνιο του 2011 έως και το Νοέμβριο του 2012 έχασαν τη ζωή του 890 άνθρωποι σε συγκρούσεις Τουρκίας-PKK, οι 490 εκ των οποίων εντός της Τουρκίας. Βλ. International Crisis Group. “Turkey’s Kurdish Impasse: The View from Diyarbakir”, Europe Report No. 222, 30 November 2012, p. i.

[95] International Crisis Group. “Syria’s Kurds: A Struggle Within a Struggle”, Middle East Report No. 136, 22 January 2013, pp. 17-34.

[96] Stein, Aaron. “Turkey, the Islamic State, and the Kurds: Ankara’s Policies in Syria and Iraq”, Turkey Wonk, 10 August 2014.

[97] “Turkey says it will hold talks with Kurdish militants”, Reuters (US), 19 November 2012.

[98] Pope, “Turkey’s Tangled Syria Policy”.

[99] Khoshnaw, Hemin. “Salih Muslim’s Ankara Visit Marks Major Policy Change”, Rudaw, 29 July 2013.

[100] Joshi, Shashank, and Aaron Stein. “Not Quite ‘Zero Problems’ Ankara’s Troubles in Syria”, The RUSI Journal 158.1 (2013): 28-38, p. 30.

[101] Chivers, C. J. and Eric Schmitt. “Arms Airlift to Syria Rebels Expands, With Aid From C.I.A.”, New York Times, 24 March 2013; International Crisis Group. “Blurring the Borders: Syrian Spillover Risks for Turkey”, Europe Report Nο. 225, 30 April 2013, p. 37.

[102] International Crisis Group, “Blurring the Borders”, p. 36.

[103] O’Bagy, Elizabeth. “Jihad in Syria”, Middle East Security Report No. 6, Institute for the Study of War, September 2012, p. 38.

[104] Uslu, Emrullah. “Jihadist Highway to Jihadist Haven: Turkey’s Jihadi Policies and Western Security.” Studies in Conflict & Terrorism (2015), p. 4.

[105] Stein, Aaron. “For Turkey, it’s all about regime change in Syria”, Al Jazeera, 8 October 2014.

[106] Sevi, Semra. “Turkey’s Twists and Turns On Syria.” Middle East Review of International Affairs (MERIA) 18.1 (2014): 1-7, p. 3; “PYD leader: Turkey continues to support al-Nusra Front against Kurds”, Today’s Zaman, 4 August 2013.

[107] Karaveli, Halil. “Turkey, the Unhelpful Ally”, New York Times, 27 February 2013.

[108] Zaman, Amberin. “Syrian Kurdish Leader: Ankara Supporting Jihadists”, Al-Monitor, 23 September 2013.

[109] Sly, Liz. “Foreign extremists dominate Syria fight”, The Washington Post, 1 October 2013.

[110] Wood, Paul. “Isis seizure of Syria’s Azaz exposes rebel rifts”, BBC News, 19 September 2013.

[111] Madhani, Aamer, Jim Michaels and Tom Vanden Brook. “Source: Obama approves arming Syrian rebels”, USA Today, 14 June 2013.

[112] Sly, Liz. “Turkey confronts policy missteps on Syria with rise of al-Qaeda across the border”, The Washington Post, 16 November 2013.

[113] Zaman, Amberin. “Syrian Kurdish leader: Turkey may end proxy war”, Al-Monitor, 7 November 2013; “YPG fighters took hold of 3 more villages”, Syrian Observatory for Human Rights, 29 November 2013.

[114] Hall, Richard. “Syria’s Kurds move towards autonomy with announcement of transitional government”, The Independent, 12 November 2013.

[115] Stein, Aaron. “Ankara’s bad Syria options”, Foreign Policy, 30 October 2013.

[116] Stein, Aaron. “Turkey and the US led anti-IS coalition: Ankara is doing more than People Think”, Turkey Wonk, 23 September 2014.

[117] Taştekin, Fehim. “Fall of Kassab will be costly for Turkey”, Al-Monitor, 31 March 2014.

[118] Phillips, David L. “Research Paper: ISIS-Turkey List”, The Huffington Post, 9 November 2014.

[119] Jones, Sophia.”Turkey Blacklists Al Qaeda-Linked Syrian Rebel Group In Sign Of Growing Concern Over Extremists, Huffington Post, 3 June 2014.

[120] Hinnebusch, Raymond. “Back to enmity: Turkey-Syria relations since the Syrian Uprising”, Orient, Journal of German Orient Institute (2015), p. 18.

[121] Stein, Aaron. “Turkey’s Evolving Syria Policy: The Decision to Black List Nusra”, Turkey Wonk, 5 June 2014.

[122] Idiz, Semih. “Why is Jabhat al-Nusra no longer useful to Turkey?”, Al-Monitor, 10 June 2014.

[123] Zaman, Amberin. “Syrian Kurds continue to blame Turkey for backing ISIS militants”, Al-Monitor, 10 June 2014.

[124] Stein, “Turkey, the Islamic State, and the Kurds”.

[125] “Minister says no Turkish military strike against IS”, Today’s Zaman, 9 August 2014.

[126] Athanasiadis, Iason. “Is Turkey sleepwalking into trouble?”, Al Jazeera, 8 August 2014.

[127] Stein, “Turkey, the Islamic State, and the Kurds”.

[128] Gunter, Michael M. “Iraq, Syria, ISIS and the Kurds: Geostrategic Concerns for the US and Turkey.” Middle East Policy 22.1 (2015): 102-111, p. 106.

[129] Stein, Aaron. “An Evolving Challenge: Deconstructing Turkey’s Syria Policy”, Turkey Wonk, 27 November 2014.

[130] “Isis launches attack on Kobani from inside Turkey for first time”, The Guardian, 29 November 2015.

[131] Gunter, “Iraq, Syria, ISIS and the Kurds”, p. 106.

[132] “PKK leader threatens to end peace talks with Turkey if ISIS massacres Kurds”, Al-Akhbar, 2 October 2014.

[133] “How to deal with Syria’s Kurds”, The Economist, 4 October 2014.

[134] Stein, “For Turkey, it’s all about regime change in Syria”.

[135] Gurbuz , Mustafa. “US-PYD Rapprochement: A Shift in Washington’s Strategy?”, Rudaw, 24 October 2014.

[136] Van Wilgenburg, Wladimir, and Vager Saadullah. “Syrian Kurdish Factions Unite over Islamic State Threat”, Middle East Eye, 24 October 2014; “War-war, Not Jaw-jaw: Turkey and the Kurds”, The Economist, 18 October 2014.

[137] “Biden: Turks, Saudis, UAE funded and armed Al Nusra and Al Qaeda”, Mideast Shuffle, 4 October 2014.

[138] “Erdogan’s slow turnaround on foreign fighters in Syria”, Al-Monitor, 5 October 2014.

[139] Stein, “An Evolving Challenge”.

[140] Zaman, Amberin. “Kurdish victory in Kobani defeat for Turkish policy”, Al-Monitor, 28 January 2015.

[141] “Army catches Turkish citizen, 13 foreigners set to join ISIL”, Hürriyet Daily News, 11 February 2015.

[142] Bekdil, Burak. “Turkey’s Double Game with ISIS”, Middle East Quarterly 22.3 (2015), p. 6.

[143] “US and Ankara agree to train Syria rebels in Turkey”, Al Jazeera, 18 February 2015.

[144] Banco, Erin. “Syrian Rebels Say US Train and Equip Program Delayed, At Risk Of Failing”, International Business Times, 13 May 2015.

[145] Karadeniz, Tulay and David Alexander. “Turkey, U.S. sign deal to train, equip Syrian opposition, official says”, Reuters (US), 19 February 2015.

[146] Bekdil, Burak. “Turkey, US May Soon Agree on Syria Plan”, Defense News, 18 February 2015.

[147] Arango, Tim and Eric Schmitt. “A Path to ISIS, Through a Porous Turkish Border”, New York Times, 9 March 2015.

[148] “Turkey arrests ‘first Turkish ISIS suspect’”, Al Arabiya, 4 February 2015.

[149] Stein, Aaron. “Turkey Withdraws from Suleyman Shah: The Implications”, Turkey Wonk, 22 February 2015.

[150] “King Salman and Erdogan hold talks in Riyadh”, Al Arabiya, 2 March 2015.

[151] Hassan, Hassan. “Syria’s Revitalized Rebels Make Big Gains in Assad’s Heartland”, Foreign Policy, 28 April 2015.

[152] Banco, Erin. “Four Years Later, The Free Syrian Army Has Collapsed”, International Business Times, 14 March 2015.

[153] Stein, Aaron. “Turkey’s Role in a Shifting Syria”, Atlantic Council, 13 May 2015.

[154] Stein, Aaron, and Faysal Itani. “A Unilateral Turkish Intervention in Syria?”, Atlantic Council, 2 July 2015.

[155] Yetkin, Murat. “Turkish army reluctant over government will to intervene in Syria”, Hürriyet Daily News, 27 June 2015.

[156] Arango, Tim and Eric Schmitt. “Turkey Uneasy as U.S. Support of Syrian Kurds Grows”, New York Times, 29 June 2015.

[157] “Turkey says west of Euphrates ‘red line’ in northern Syria”, TRTWorld, 1 July 2015.

[158] Seibert, Thomas. “Turkey Plans to Invade Syria, But to Stop the Kurds, Not ISIS”, The Daily Beast, 28 June 2015.

[159] Bertrand, Natasha. “Why Turkey probably won’t invade northern Syria”, Business Insider, 2 July 2015.

[160] Kozak, Chris. “Turkey Expands Campaign against ISIS and the PKK”, Institute for the Study of War, 25 July 2015.

[161] Shaheen, Kareem and Constanze Letsch. “Turkey to let anti-Isis coalition use airbase after soldier’s death”, The Guardian, 23 July 2015.

[162] Micallef, Joseph. “Turkey and the Kurdish Corridor: Why the Islamic State Survives”, The Huffington Post, 16 August 2015.

[163] DeYoung, Karen and Liz Sly. “U.S.-Turkey deal aims to create de facto ‘safe zone’ in northwest Syria”, The Washington Post, 26 July 2015.

[164] Yeginsu, Ceylan and Helene Cooper. “U.S. Jets to Use Turkish Bases in War on ISIS”, New York Times, 23 July 2015.

[165] Tüysüz, Gül. “Turkish warplanes bomb ISIS positions in Syria for the first time”, CNN News, 25 July 2015.

[166] Edelman, Eric. “America’s Dangerous Bargain With Turkey”, New York Times, 27 August 2015.

[167] Sly, Liz. “Turkey strikes Kurdish militants in Iraq, ends truce of more than 2 years”, The Washington Post, 25 July 2015.

[168] “Turkey attacks Kurdish fighters inside Syria”, Al Jazeera, 27 October 2015.

[169] “After Denying Claims They’re Killing Civilians, Russia Has Launched Fresh Airstrikes in Syria”, Vice News, 1 October 2015; Hubbard, Ben. “Syrian Government Forces, Backed by Russian Jets, Strike at Rebel-Held Towns”, New York Times, 15 October 2015.

[170] “Russian raids repeatedly hit Syrian Turkmen areas: Moscow data”, Al Arabiya, 27 November 2015.

[171] Jones, Sam. “Moscow scuppers US coalition plans for no-fly zone in Syria”, Financial Times, 4 October 2015.

[172] “Turkey ‘cannot endure’ Russian violation of airspace, president says”, The Guardian, 6 October 2015.

[173] Karadeniz, Tulay and Maria Kiselyova. “Turkey downs Russian warplane near Syria border, Putin warns of ‘serious consequences'”, Reuters (US), 25 November 2015.

[174] “Russo-Turkish Tensions Since the Start of the Russian Air Campaign”, Institute for the Study of War, 24 November 2015.

[175] Ellyatt, Holly. “Islamic State brings Russia and West together”, CNBC News, 18 November 2015.

[176] Hallinan, Conn. “So Why Did Turkey Shoot Down That Russian Plane?”, Foreign Policy In Focus, 10 December 2015.

[177] “Turkey’s downing of Russian warplane – what we know”, BBC News, 1 December 2015.

[178] “Syria conflict: Major rebel town ‘seized’ in boost for Assad”, BBC News, 24 January 2016; “Backed By Russian Jets, Syrian Army Closes In On Aleppo”, Huffington Post, 4 February 2016.

[179] “US-backed rebels push ISIS back in north Syria”, The Daily Star, 24 December 2015; Bertrand, Natasha. “Turkey may finally be ‘accepting the inevitable’ in Syria”, Business Insider, 29 December 2015.

[180] Ergan, Uğur. “Turkey warns US over ‘Kurdish corridor’ in Syria”, Hürriyet Daily News, 7 January 2016.

[181] “US to continue supporting PYD despite Turkey’s concerns”, TRTWorld, 9 February 2016.

[182] Ozerkan, Fulya and Stuart Williams. “Turkey threatens to boycott Syria peace talks”, AFP, 26 January 2016.

[183] “Turkish PM confirms shelling of Kurdish forces in Syria”, The Guardian, 13 February 2016.

[184] “Turkey PM threatens military action against Syrian Kurds”, The Daily Mail, 13 February 2016.

[185] Kasapoglu, Can. “Prospects for a Turkish Incursion into Syria”, War on the Rocks, 9 February 2016.

[186] “Erdoğan to US: Choose either Turkey or the PYD as your partner”, Today’s Zaman, 7 February 2016.