Η (ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΗ) ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΝΟΥ ΤΗΣ ΜΑΛΑΚΚΑΣ

Εικόνα 1 – Το Στενό της Μαλάκκας Πηγή φωτογραφίας: https://worldmaritimenews.com

Αθήνα, Ιανουάριος 2019

Του Καρανικολού Κωνσταντίνου, Δόκιμου Ερευνητή στους Τομείς Αμυντικών Θεμάτων (Ναυτική Στρατηγική και Θαλάσσια Ασφάλεια) και Ευρωατλαντικών Μελετών (Ομάδα Ανατολικής Ασίας), μέλος της Ερευνητικής Ομάδας Maritime and Seapower Analyses Group και κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου Διεθνών σχέσεων και στρατηγικών σπουδών από το Πάντειο Πανεπιστήμιο.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στο παρόν πόνημα εξετάζεται η γεωπολιτική κατάσταση της περιοχής του Στενού της Μαλάκκας (Malacca Strait) με αφορμή τις εξελίξεις για την δημιουργία της Διώρυγας Κρα (Κρα Κανάλ), καθώς οι εξελίξεις αυτές είναι άμεσα εξαρτώμενες από το γεωπολιτικό γίγνεσθαι στην περιοχή του ανωτέρω Στενού, ενώ παράλληλα είναι σε εξέλιξη ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ με την Κίνα. Όμως, πριν από οποιαδήποτε προσπάθεια γεωπολιτικής ανάλυσης κρίνεται σκόπιμη, αρχικά, μια σύντομη αναφορά στο θεωρητικό πλαίσιο του εν λόγω πεδίου, ώστε αυτή να είναι κατά το δυνατόν πληρέστερη.

Στην συνέχεια, ο γράφων επιχειρεί μια καταγραφή και μια προσπάθεια σύντομης αλλά κατά τον δυνατόν περιεκτικής ανάλυσης των γεωπολιτικών μεταβολών που συντελούνται στην περιοχή του Στενού της Μαλάκκας με έμφαση στο θαλάσσιο πεδίο, ενώ τέλος γίνεται και η «ανάγνωση» των εξαχθέντων συμπερασμάτων που προκύπτουν από την ανάλυση αυτή.

 

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

            Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει η Εγκυκλοπαίδεια Britannica, γεωπολιτική είναι η «ανάλυση των γεωγραφικών επιδράσεων στις σχέσεις ισχύος στις διεθνείς σχέσεις»[1] ή πιο σύντομα «η γεωγραφία της ισχύος»[2]. Όμως, ο γράφων θεωρεί ως πληρέστερο τον ακόλουθο ορισμό: «Γεωπολιτική είναι η μελέτη της σχέσης γεωγραφικού περιβάλλοντος και πολιτισμικού οικοδομήματος με σκοπό την απόκτηση ή την διατήρηση οικονομικής ισχύος (γεωοικονομία) και στρατιωτικής ισχύος (γεωστρατηγική)» [3].

Από τους ανωτέρω ορισμούς εύκολα εξάγεται το συμπέρασμα ότι η γεωπολιτική είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την έννοια της ισχύος είτε πρόκειται για την στρατιωτική ισχύ (πραγματική ισχύ) είτε για την λανθάνουσα (δυνητική) ισχύ. Ειδικότερα σχετικά με την ισχύ, ο Mearsheimer στο έργο του «Η Τραγωδία της Πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων» αναφέρει ότι παρά την πρωτοκαθεδρία της στρατιωτικής ισχύος, τα κράτη νοιάζονται ιδιαίτερα και για την λανθάνουσα ισχύ, καθώς ο μεγάλος πλούτος και ο μεγάλος πληθυσμός είναι προαπαιτούμενα για την οικοδόμηση ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων. Μάλιστα ο Mearsheimer αναφέρει το προφητικό παράδειγμα της ανησυχίας των ΗΠΑ για την οικονομική άνοδο της Κίνας και τον τεράστιο πληθυσμό της, παρά το γεγονός πως διέθετε (την εποχή που γράφτηκε το εν λόγω έργο) σχετικά ασθενείς, συγκριτικά με τις ΗΠΑ, στρατιωτικές δυνάμεις[4].

Ως πρώτες, από τις γεωπολιτικές θεωρίες που άσκησαν και ασκούν μεγάλη επίδραση στην σύγχρονη γεωπολιτική, και που θα χρησιμοποιηθούν στην ανάλυση του παρόντος πονήματος, έχουν επιλεγεί οι θεωρήσεις του Άλφρεντ Θάιερ Μάχαν (Alfred Thayer Mahan) σχετικά με την θαλάσσια ισχύ[5]. Σύμφωνα με τον Μάχαν, η ανάπτυξη της θαλάσσιας ισχύος είναι αυτό που κάνει μια χώρα μεγάλη δύναμη η οποία επιτυγχάνεται με ισχυρό ναυτικό, με υπερπόντιες ναυτικές βάσεις και με έλεγχο των θαλάσσιων επικοινωνιών[6].

Ο Νίκολας Σπάικμαν (Nicholas Spykman)[7] συμφωνώντας με τον Μάχαν ως προς την αξία της θαλάσσιας ισχύος (όχι όμως αποκλειστικά απόκτηση θαλάσσιας ισχύος), άσκησε κριτική στον Μακίντερ (Mackinder J. Halford) διατυπώνοντας την άποψη ότι δεν τόνιζε αρκετά τη σημασία της Ευρασιατικής περιμέτρου/ημικυκλίου (Rimland) (Χάρτης 1). Η περίμετρος κατά τον Σπάικμαν, συμπίπτει με το εσωτερικό τόξο του Μακίντερ[8] και αποτελείται από τα παράκτια έθνη που περιβάλλουν την Καρδιά (έθνη της παράκτιας περιοχής της Ευρώπης, των ερήμων της Αραβίας, και της Μέσης Ανατολής, και των παράκτιων περιοχών της Ασίας) (Χάρτης 2). Σε αντίθεση με τον Μακίντερ, ο Σπάικμαν διατύπωσε την άποψη ότι η Καρδιά δεν είναι η δεσπόζουσα περιοχή του κόσμου αλλά μεγαλύτερη σημασία έχει η περίμετρος.

Κλείνοντας την σύντομη αναφορά στο θεωρητικό πλαίσιο της γεωπολιτικής πρέπει να αναφερθεί ότι η σύγχρονη γεωπολιτική σκέψη έχει σε μεγάλο βαθμό υιοθετήσει μια σύνθεση των γνωστών παραδοσιακών θεωριών (μερικές εκ των οποίων αναφέρθηκαν παραπάνω) έτσι ώστε σήμερα να διακρίνονται τρεις κύριες τάσεις στη γεωπολιτική ανάλυση[9]: 1. Αναγνώριση της τεράστιας σημασίας των θαλάσσιων επικοινωνιών τόσο για στρατιωτικούς όσο και για οικονομικούς σκοπούς. 2. Δίνεται αυξημένη έμφαση στο γεωπολιτικό δυναμικό της Ευρασίας. 3. Ο έλεγχος της παραγωγής και διακίνησης των ενεργειακών πηγών αναδεικνύεται σε εξέχον γεωπολιτικό στοιχείο.

 

Χάρτης 1 – Rimland και Heartland Πηγή: https://apmodels.wikispaces.com/Political+Geography

Χάρτης 2 – Περίμετρος κατά τον Σπάικμαν Πηγή: https://apmodels.wikispaces.com/Political+Geography

 

Από την αναφορά του θεωρητικού πλαισίου της γεωπολιτικής και ειδικά των τριών κυριότερων τάσεων που έχουν διαμορφωθεί γίνεται αμέσως αντιληπτή η μεγάλη γεωπολιτική σημασία του Στενού της Μαλάκκας αφού αφενός συγκεντρώνει και τα τρία ανωτέρω χαρακτηριστικά και αφετέρου ανήκει στην περίμετρο (Rimland) και επομένως, σύμφωνα με την θεωρία του Σπάικμαν, έχει μεγάλη σημασίας ο έλεγχος του.

 

     ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ

Από γεωοικονομικής και γεωστρατηγικής απόψεως, το Στενό της Μαλάκκας είναι ένα από τα πιο σημαντικά ναυτιλιακά στενά (chockpoints) στον κόσμο τον 21ο αιώνα. Για αιώνες το στενό αποτελεί κύρια οδό μεταφοράς αγαθών μεταξύ του Ινδικού Ωκεανού και του Ειρηνικού ωκεανού. Διαχρονικά σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους το Στενό έχει περάσει κάτω από τον έλεγχο των μεγαλύτερων περιφερειακών δυνάμεων και της (εκάστοτε) κυριότερης (παγκόσμιας) δύναμης[10]. Η σημασία του Στενού από την άποψη των γεωπολιτικών (τόσο γεωοικονομικών όσο και γεωστρατηγικών) συμφερόντων είναι ευρεία και ποικίλη. Και τα τελευταία τουλάχιστον είκοσι χρόνια έχει αποδειχθεί ότι τόσο οι μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις στην περιοχή όσο και μεγάλες δυνάμεις εκτός περιοχής (ΗΠΑ, Ρωσία) έχουν ειδικά συμφέροντα για την προστασία των δικαιωμάτων διέλευσης στο Στενό[11].

Σε αυτό το σημείο κρίνεται αναγκαία μια αναφορά σε ορισμένα οικονομικά μεγέθη που καταδεικνύουν την τεράστια σημασία που κατέχει στην παγκόσμια γεωστρατηγική σκακιέρα το Στενό της Μαλάκκας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μέσω του εν λόγω στενού μετακινούνται ημερησίως 15,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου (Χάρτης 3) εκ των οποίων το 77% αυτών αποτελούν εισαγωγές της Κίνας[12] ενώ από το Στενό αυτό διέρχεται και το 40% του παγκόσμιου εμπορίου[13]. Επιπλέον, το εν λόγω Στενό είναι βασικό και αναπόσπαστο κομμάτι του «Θαλάσσιου Δρόμου του Μεταξιού» στο πλαίσιο του BRI (Belt and Road Initiative)[14] που αποτελεί στο σύνολο του ένα τεράστιας γεωπολιτικής σημασίας εγχείρημα.

Χάρτης 3 – Κυριότερα Chockpoints Πηγή: REUTERS

Έτσι, η Κίνα είναι η χώρα που επιθυμεί όσο καμία άλλη τον έλεγχο του Στενού της Μαλάκκας αφού σε περίπτωση που για τον οποιαδήποτε λόγο έκλεινε αυτό, εκείνη θα δεχόταν το μεγαλύτερο πλήγμα[15]. Βεβαίως, το να απαγορευτεί η πρόσβαση του Στενού στην Κίνα σε ένα ενδεχόμενο ναυτικό αποκλεισμό από την μόνη ναυτική δύναμη που μπορεί να το πράξει, δηλαδή τις ΗΠΑ, δεν θα ήταν καθόλου εύκολο και ενδεχομένως στην πράξη να αποτύγχανε[16][17]. Για να επιτύχει η Κίνα τον έλεγχο όλης της περιοχής γύρω από το Στενό της Μαλάκκας και όλων των εισόδων-εξόδων του πρέπει (σύμφωνα με τις θεωρήσεις του Μάχαν που αναφέρθηκαν παραπάνω) να έχει ισχυρό ναυτικό και ναυτικές βάσεις στην περιοχή. Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε μια αλλαγή στην θαλάσσια στρατηγική της Κίνας προς αυτό τον σκοπό. Πράγματι, η θαλάσσια στρατηγική της Κίνας άρχισε να αλλάζει σταδιακά κυρίως από τον ναύαρχο Λιού Χουακίνγκ (Liu Huaqing) και μετά. Ο Λιού Χουακίνγκ ως αρχηγός του PLAN, από τον Αύγουστο του 1982 είχε βάλει σε εφαρμογή το μεγαλόπνοο σχέδιο που είχε για την κυριαρχία της Κίνας στον Ειρηνικό με πρώτο στάδιο αυτού την κυριαρχία στην Νότια Σινική Θάλασσα μέσω του πλήρη ελέγχου της πρώτης αλυσίδας νησιών[18].

Σήμερα, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα ισχυρό ναυτικό που από άποψης αριθμών, τεχνολογίας και νοοτροπίας μπορεί να χαρακτηριστεί ως blue water navy και μαζί και με την «συνδρομή» των τεχνητών νησιών που έχει δημιουργήσει και «στρατιωτικοποιήσει» ουσιαστικά ελέγχει όλη την Νότια Σινική Θάλασσα[19][20] οπότε και ελέγχει την μία είσοδο-έξοδο του Στενού της Μαλάκκας. Αντίστοιχα, για να ελέγξει και την άλλη είσοδο-έξοδο του Στενού που είναι στον Ινδικό Ωκεανό έπρεπε να διαθέτει σε αυτόν ισχυρή ναυτική παρουσία και βάσεις. Έτσι, μέχρι και σήμερα η Κίνα αυξάνει συνεχώς την παρουσία της στον Ινδικό Ωκεανό με έμφαση τον έλεγχο του Στενού της Μαλάκκας είτε μέσω της παρουσίας και εκτέλεσης ασκήσεων[21] των πολεμικών της πλοίων είτε με ναυτικές βάσεις που έχει δημιουργήσει ή επενδύσει σε αυτές[22] και στις οποίες ελλιμενίζονται ή δυνητικά μπορούν να ελλιμενιστούν τα πολεμικά της πλοία όπως οι βάσεις στο Τζιμπουτί στο Κέρας της Αφρικής και στο Γκουαντάρ του Πακιστάν, αναπτύσσοντας διαρκώς το λεγόμενο «String of Pearls» με σκοπό την κυριαρχία της στον Ινδικό Ωκεανό[23][24].

Δεδομένης της γεωπολιτικής αξίας του συγκεκριμένου Στενού, η Ινδία έχει προσαρμόσει της δική της ναυτική στρατηγική με αυξημένη παρουσία δικών της πολεμικών πλοίων στην περιοχή (κυρίως από την μεριά του Ινδικού Ωκεανού), προάγει την ναυτική συνεργασία με άλλες χώρες της περιοχής, με πιο πρόσφατες τις ναυτικές συνεργασίες με την Μαλαισία και την Ταϋλάνδη[25], ενώ σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Νέο Δελχί τον περασμένο Μάιο με θέμα «Η θαλάσσια πολιτική της Ινδονησίας και τρόποι προαγωγής της συνεργασίας Ινδίας-Ινδονησίας ως θαλάσσιοι γείτονες» έγινε η ανεπίσημη ανακοίνωση για την έναρξη επένδυσης της Ινδίας στο λιμάνι και την οικονομική ζώνη της νήσου Σαμπάνγκ (Sabang) της Ινδονησίας, που βρίσκεται στο βόρειο άκρο της Σουμάτρας και κοντά στο Στενό της Μαλάκκας, προσφέροντας οικονομική και στρατιωτική πρόσβαση σε ένα γεωστρατηγικής σημασίας νησί με σκοπό την ανάσχεση των φιλοδοξιών της Κίνας στην περιοχή[26].

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Κίνα κατά το παρελθόν διατηρούσε πολύ καλές σχέσεις με την Ινδονησία (που είναι και μία εκ των τριών κρατών που «διαχειρίζονται» το Στενό της Μαλάκκας)[27] και αυτό ίσως εξηγεί σε μεγάλο βαθμό το ότι η Ινδονησία δεν έχει προχωρήσει μέχρι σήμερα στον εκσυγχρονισμό του ναυτικού της, ενώ αντίθετα Μαλαισία και Σιγκαπούρη έχουν αρχίσει τα τελευταία χρόνια να το πράττουν αντιλαμβανόμενες τις γεωπολιτικές ζυμώσεις που συντελούνται στην περιοχή με «κέντρο» το Στενό της Μαλάκκας[28]. Και αν για την Σιγκαπούρη τα πράγματα είναι πιο ξεκάθαρα, αφού αποτελεί επί του παρόντος σύμμαχο των ΗΠΑ στην περιοχή, η Μαλαισία διατηρεί τα τελευταία χρόνια μια επαμφοτερίζουσα στάση. Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Mahathir Mohamad θα είναι κρίσιμη για την μελλοντική στάση της Μαλαισίας καθώς από την μία είναι ένθερμος υποστηρικτής του Προέδρου Σι Τζινπίνγκ καθώς και του εγχειρήματος του BRI αλλά είναι εναντίον της περαιτέρω στρατιωτικοποίησης της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας[29].

Επιπλέον, η Ινδία έχει ξεκινήσει την πρόσκτηση νέων μονάδων ώστε να αποτρέψει τη Κίνα να ελέγξει πρωτίστως την περιοχή του Στενού της Μαλάκκας από την μεριά του Ινδικού Ωκεανού και δευτερευόντως ολόκληρου του Ινδικού Ωκεανού. Επί του παρόντος βρίσκεται σε εξέλιξη η κατασκευή 27 πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων, συμπεριλαμβανομένου του πρώτου αεροπλανοφόρου ινδικής κατασκευής κλάσης Vikrant, ενώ ο ινδικός στόλος σήμερα αριθμεί 131 πλοία και υποβρύχια[30]. Οι αποστολές του ινδικού ναυτικού πραγματοποιούνται υπό το πνεύμα της νέας φιλοσοφίας ανάπτυξης των πολεμικών πλοίων της όπως προκύπτει από το όραμα του Μόντι (Modi) το οποίο και έχει ονομάσει «Ασφάλεια και Ανάπτυξη για όλους στην περιοχή» (Security and Growth for All in the Region (SAGAR)), σύμφωνα με το οποίο πρέπει να υπάρχει συνεχής και ειρηνική παρουσία αλλά και ετοιμότητα για άμεση απάντηση από τα ινδικά πλοία σε κρίσιμες περιοχές και choke points[31].

Στον αντίποδα, οι ΗΠΑ ως παγκόσμια δύναμη δεν θα μπορούσαν να μείνουν αμέτοχες στις γεωπολιτικές μεταβολές της περιοχής και την άνοδο της Κίνας και να μην ενεργήσουν στις προσπάθειες της δεύτερης για τον έλεγχο του Δυτικού Ειρηνικού και του Ινδικού Ωκεανού και άρα και του Στενού της Μαλάκκας. Η σημασία του Στενού της Μαλάκκας επισημαίνεται από τις πρώτες κιόλας σελίδες της «Στρατηγικής Θαλάσσιας Ασφάλειας στην Ασία-Ειρηνικό» των ΗΠΑ[32] ενώ στο ίδιο κείμενο γίνεται σαφές και με ποιους τρόπους οι ΗΠΑ θα επιτύχουν την ανάσχεση στις κινεζικές προσπάθειες δίδοντας έμφαση στην αυξημένη παρουσία και εκτέλεση γυμνασίων των μονάδων των ΗΠΑ, στην χρήση τεχνολογιών αιχμής και μέσω της στρατιωτικής και διπλωματικής συνεργασίας με τα κράτη της περιοχής[33], ενώ περαιτέρω υποστήριξη στα κείμενα και τις «προβλέψεις» τόσο της Στρατηγικής Θαλάσσιας Ασφάλειας στην Ασία-Ειρηνικό όσο και της Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας και Εθνικής Αμυντικής Στρατηγικής των ΗΠΑ παρέχει και η υπογραφή, την τελευταία ημέρα του 2018 από τον Τράμπ, της Asia Reassurance Initiative Act (ARIA). Με την ARIA αναμένεται η εντατικοποίηση των προσπαθειών σε διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο για τον έλεγχο και εξασφάλιση της ευρύτερης περιοχής του Ινδο-Ειρηνικού που φυσικά συμπεριλαμβάνει και αυτήν του Στενού της Μαλάκκας[34].

Σχετικά με το πρώτο σκέλος, δηλαδή με την ναυτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή, έχει παρατηρηθεί αύξηση στην συχνότητα και «ποιοτική αναβάθμιση» των εκτελούμενων FONOP’s (Freedom of Navigation Operations) στην Νότια Κινεζική Θάλασσα από τα τέλη της τελευταίας θητείας του Ομπάμα και έπειτα[35][36], ενώ παράλληλα, οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν την στρατιωτική και διπλωματική τους συνεργασία με όλες της χώρες της περιοχής είτε με στρατιωτικές ασκήσεις, με πιο πρόσφατη την κοινή άσκηση ΗΠΑ-Σιγκαπούρης 9-10 Μαΐου 2018[37], είτε με διμερή διπλωματική συνεργασία[38] είτε τέλος μέσω της συνεργασίας με περιφερειακούς οργανισμούς όπως η ASEAN[39]. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται άλλωστε και η μετονομασία της Διοίκησης του Ειρηνικού σε Διοίκηση Ινδο-Ειρηνικού που μπορεί να είναι συμβολική αλλά καταδεικνύει την δέσμευση των ΗΠΑ στις συνεργασίες με τις χώρες της περιοχής[40].

Παρόλη την προσπάθεια συνεργασίας των ΗΠΑ με τις χώρες της περιοχής του εν λόγω Στενού, παρατηρείται μια επιδείνωση των διπλωματικών σχέσεων τους με ορισμένες χώρες-κλειδιά για την ναυτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελούν οι Φιλιππίνες, παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ, που μετά την ανάληψη της προεδρίας της χώρας από τον Ντουτέρτε ακολουθούν σταθερά μια πολιτική εξομάλυνσης των σχέσεων τους με την Κίνα, οι οποίες είχαν φτάσει στο ναδίρ μετά την καταδικαστική για την Κίνα απόφαση από το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο(ΜΔΔ) της Χάγης στις 12 Ιουλίου 2016, ενώ και αρκετές από τις χώρες της περιοχής, παρόλη την συνεργασία τους με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο της ASEAN, προκρίνουν ως σημαντικότερα τα εμπορικο-οικονομικά ζητήματα και την συνεργασία με την Κίνα σε σχέση με τα ζητήματα διεκδικήσεων στην Νότια Κινεζική Θάλασσα λόγω του οικονομικού μεγέθους της[41][42] ενώ σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να αναφερθεί και η μεγάλης σημασίας πρώτη κοινή ναυτική άσκηση Κίνας και ASEAN που διεξήχθη στις 22 Οκτωβρίου του 2018[43].

Πάντως, οι ΗΠΑ διατηρούν την αισιοδοξία ότι οι συμμαχίες αυτές δεν έχουν χαθεί. Αισιοδοξία που δημιουργούν εξελίξεις όπως αυτή στις Φιλιππίνες, και που σηματοδοτεί μια πιο σκληρή στάση των Φιλιππίνων έναντι της Κίνας στα ζητήματα της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας και μάλιστα για πρώτη φορά από την ανάληψη της Προεδρίας της χώρας από τον Ντουτέρτε. Ανεβάζοντας τους τόνους με την Κίνα, ο Ντουτέρτε «χάραξε τρείς κόκκινες γραμμές» σχετικά με τα συνδιεκδικούμενα νησιά Σπάρτλι απειλώντας με πόλεμο την Κίνα αν τις ξεπεράσει[44]. Το αν η αλλαγή στάσης θα παραμείνει μόνο σε ρητορικό επίπεδο ή όχι μένει να φανεί. Πάντως, οι πρώτες αναφορές δείχνουν ότι οι Φιλιππίνες έχουν ξεκινήσει επισκευές και εκσυγχρονισμό των στρατιωτικών δομών τους στα κατεχόμενα από αυτές νησιά Σπάρτλι[45].

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από την ανωτέρω σύντομη ανάλυση, κατά πρώτον, καταδεικνύεται η μεγάλη γεωπολιτική σημασία που συνεχίζει να έχει μέχρι και σήμερα το Στενό της Μαλάκκας καθώς και οι σημαντικές και πολυάριθμες γεωπολιτικές μεταβολές που συντελούνται ειδικά τα τελευταία χρόνια εξαιτίας των ανταγωνισμών που προκαλεί η οικονομική και στρατιωτική άνοδος της Κίνας και οι αναπόφευκτες βλέψεις της για την περιοχή του Στενού της Μαλάκκας.

Δεύτερον, φαίνεται ότι προς το παρόν το προβάδισμα στις γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή το έχει η Κίνα, με τις ΗΠΑ να προσπαθούν να ανακτήσουν τον έλεγχο μέσω της στρατιωτικής και διπλωματικής τους συνεργασίας με όλες της χώρες της περιοχής και διατηρούν την αισιοδοξία τους λόγω και (κατά τα φαινόμενα) της αλλαγής στάσης χωρών-κλειδιά στην περιοχή αλλά και των νέων δεδομένων που δημιουργεί η υπογραφή της ARIΑ, ενώ και η Ινδία, όπως αναφέρθηκε, προσπαθεί να αναλάβει και εκείνη τα ηνία των εξελίξεων ή τουλάχιστον να εμποδίσει την Κίνα να τα διατηρήσει.

Τέλος, το γενικότερο συμπέρασμα που προκύπτει από τα ανωτέρω είναι ότι η όποια εξέλιξη προς την δημιουργία της Διώρυγας Κρα θα σημάνει αυτόματα τη μετατόπιση του γεωπολιτικού κέντρου βάρους από το Στενό αυτό στην νέα Διώρυγα και θα δημιουργήσει νέες λεπτές γεωπολιτικές ισορροπίες από όλους τους εμπλεκόμενους «παίκτες» στην περιοχή, με τον πρώτο λόγο στις κινήσεις να φαίνεται ότι ανήκει στην Κίνα.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

ΒΙΒΛΙΑ-ΑΡΘΡΑ

ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΑ

Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Η Θαλάσσια Στρατηγική της Κίνας και Ανταγωνισμοί στην Νότια Κινεζική Θάλασσα”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 01-06-18.

Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Οι FONOPs της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας στην εποχή Τράμπ”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 01-06-18.

Κολιόπουλος Κωνσταντίνος (2010), “Η Στρατηγική Σκέψη. Από την αρχαιότητα έως σήμερα”, Ποιότητα.

Λουκάς Ιωάννης (2000), “Η Γεωπολιτική”, εκδόσεις Τροχαλία.

 

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΑ

Bueger Christian (2014), “What is maritime security?”, Department of Politics and International Relations, School of Law and Politics, Cardiff University.

Bowie Nile (2018), “The shape of things to come under Mahathir 2.0”, Asia Times, http://www.atimes.com/article/the-shape-of-things-to-come-under-mahathir-2-0/ ανακτήθηκε την 16-05-18.

Collins Gabriel (2018), “A Maritime Oil Blockade Against China—Tactically Tempting but Strategically Flawed”, Naval War College Review.

Coulter, D. (2002), “Globalisation of Maritime Commerce: the Rise of Hub Ports. In S. J. Tangredi, Globalization and Maritime Power”, National Defence University Press.

Farley Robert (2018), “Could the US Navy Blockade China in Wartime?”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2018/05/could-the-us-navy-blockade-china-in-wartime/ ανακτήθηκε την 16-05-18.

Heydarian Richard Javad (2018), “Philippines draws three hard lines on China”, Asia Times, http://www.atimes.com/article/philippines-draws-three-hard-new-lines-on-china/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

Houk Caroline (2018), “Pentagon Rebrands PACOM as ‘Indo-Pacific Command’, DefenceOne, https://www.defenseone.com/threats/2018/05/pentagon-rebrands-pacom-indo-pacific-command/148612/?oref=DefenseOneFB ανακτήθηκε την 01-06-18.

Kausican Bilahari (2018), “ASEAN: Agnostic on the Free and Open Indo-Pacific”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2018/05/asean-agnostic-on-the-free-and-open-indo-pacific/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

Lintner Bertil (2018), “Island outposts get upgrade as Duterte draws ‘red lines’ in South China Sea”, Asia Times, http://www.atimes.com/article/island-outposts-get-upgrade-as-duterte-draws-red-lines-in-south-china-sea/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

Mackinder Halford J. (1919), “Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction”, Henry Holt and Company.

Macias Amanda (2018), “China quietly installed defensive missile systems on strategic Spratly Islands in hotly contested South China Sea”, cnbc, https://www.cnbc.com/2018/05/02/china-added-missile-systems-on-spratly-islands-in-south-china-sea.html ανακτήθηκε την 12-01-19.

Mahan Alfred Thayer, “The Influence of Sea Power Upon History, 1660-1783”, Dover Publications 12th 2012.

Mearsheimer, John J.(2001), “The tragedy of Great Power politics”, W. W. Norton & Company.

Roche Elizabeth (2018), “Indian navy conclave to discuss strategy to counter increased Chinese presence in Indian Ocean”, livemint, https://www.livemint.com/Politics/h8Ya7LZ5HtXfObCzlcUArM/Indian-navy-conclave-to-discuss-strategy-to-counter-increase.html ανακτήθηκε την 14-05-18.

Spykman Nicholas. J. (1944), “The Geography of the Peace”, Harcourt, Brace and Company.

Panda Ankit (2019), “Trump Signs Asia Reassurance Initiative Act Into Law”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2019/01/trump-signs-asia-reassurance-initiative-act-into-law/ ανακτήθηκε την 12-01-19.

Parameswaran Prashanth (2019), “Why the First China-ASEAN Maritime Exercise Matters”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2018/10/why-the-first-china-asean-maritime-exercise-matters/ ανακτήθηκε την 12-01-19.

Pineda G. (n.d.), “The Strait of Malacca as one of the most important geopolitical regions for the People’s Republic of China”. Academia p.1 https://www.academia.edu/1931497/The_Strait_of_Malacca_as_one_of_the_most_important_geopolitical_regions_for_the_People_s_Republic_of_China ανακτήθηκε 12-05-18.

 

ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΕΓΓΡΑΦΑ/ ΑΡΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Office of the Secretary of Defense (2015), “Asia-pacific. Maritime Security Strategy”.

Office of the Secretary of Defense (2015), “US, Singapore Navy Staff Talks Bolster Readiness and Partnership in Indo-Pacific Region” ,US Pacific Command, http://www.pacom.mil/Media/News/News-Article-View/Article/1518299/us-singapore-navy-staff-talks-bolster-readiness-and-partnership-in-indo-pacific/ ανακτήθηκε την 13-05-18.

 

ΔΙΑΔΥΚΤΙΟ

Deudney Daniel H. (n.d.), “Geopolitics, Political Science”, Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/topic/geopolitics ανακτήθηκε την 12-05-18.

https://www.livemint.com/Politics/h8Ya7LZ5HtXfObCzlcUArM/Indian-navy-conclave-to-discuss-strategy-to-counter-increase.html ανακτήθηκε την 14-05-18.

https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-navy-sends-warships-to-malaysia-thailand-to-enhance-maritime-cooperation/articleshow/64150845.cms?from=mdr ανακτήθηκε την 14-5-18.

https://sputniknews.com/asia/201805181064579455-indonesia-gives-island-access-india/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

https://stevenyohanes.wordpress.com/2013/11/29/155/ ανακτήθηκε την 14-05-18.

 

[1] Deudney Daniel H. (n.d.), “Geopolitics, Political Science”, Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/topic/geopolitics ανακτήθηκε την 12-05-18.

[2] Λουκάς Ιωάννης (2000), “Η Γεωπολιτική”, εκδόσεις Τροχαλία, σ.381-383.

[3] Λουκάς Ιωάννης (2000), “Η Γεωπολιτική”, εκδόσεις Τροχαλία, σ.381-383.

[4] Mearsheimer, John J.(2001), “The tragedy of Great Power politics”, W. W. Norton & Company, p.45.

[5] «Ένας ορισμός της θαλάσσιας ισχύος είναι η εκδήλωση της εθνικής ισχύος ενός κράτους στο υγρό στοιχείο» Κολιόπουλος Κωνσταντίνος (2010), “Η Στρατηγική Σκέψη. Από την αρχαιότητα έως σήμερα”, Ποιότητα, κεφ. 12, σ.184-187.

[6] Mahan Alfred Thayer, “The Influence of Sea Power Upon History, 1660-1783”, Dover Publications 12th 2012, p.22-77.

[7] Spykman Nicholas. J. (1944), “The Geography of the Peace”, Harcourt, Brace and Company.

[8] Mackinder Halford J. (1919), “Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction”, Henry Holt and Company. Το 1919 ο Μακίντερ ονόμασε την περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης και του μεγαλύτερου μέρους της επικράτειας της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ως «Καρδιά» (Heartland). Η Καρδιά περιβάλλεται από ένα εσωτερικό ημικύκλιο/περίμετρος (Γερμανία Τουρκία, Ιράν, Ινδία, Κίνα) και από ένα εξωτερικό (Δυτική Ευρώπη, Αμερική, Αφρική). Όπως ανέλυσε, κατά τη διάρκεια της ιστορίας οι κάτοικοι της Καρδιάς έκαναν προσπάθειες να αποκτήσουν πρόσβαση σε «θερμά ύδατα», δηλαδή σε θάλασσες χωρίς παγετώνες. Ο Μακίντερ θεωρούσε ότι η επίτευξη αυτού του σκοπού θα καθιστούσε την Καρδιά κυρίαρχη στο λεγόμενο «Παγκόσμιο Νησί», δηλαδή στην ηπειρωτική μάζα Ευρώπης-Ασίας-Αφρικής. Η κρίσιμη εξέλιξη που άλλαξε τα δεδομένα και διευκόλυνε την πρόσβαση από την Καρδιά στα θερμά ύδατα ήταν η ανάπτυξη και ευρεία διάδοση του σιδηροδρόμου κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα. Αυτή η εξέλιξη έκανε τον Μακίντερ να πιστεύει ότι η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων θα παραγκωνίσει την ανάγκη για ναυτικό και για θαλάσσια ισχύ.

[9] Για περισσότερη ανάλυση βλ. Parker Geoffrey [μτφ. Ευ. Αλεξοπούλου] (2002), “Γεωπολιτική: Παρελθόν, παρόν και μέλλον” Ροές.

[10] Pineda G. (n.d.), “The Strait of Malacca as one of the most important geopolitical regions for the People’s Republic of China”. Academia p.1 https://www.academia.edu/1931497/The_Strait_of_Malacca_as_one_of_the_most_important_geopolitical_regions_for_the_People_s_Republic_of_China ανακτήθηκε 12-05-18.

[11] Pineda G. (n.d.), “The Strait of Malacca as one of the most important geopolitical regions for the People’s Republic of China”. Academia p.2 https://www.academia.edu/1931497/The_Strait_of_Malacca_as_one_of_the_most_important_geopolitical_regions_for_the_People_s_Republic_of_China ανακτήθηκε την 12-05-18.

[12] Pineda G. (n.d.), “The Strait of Malacca as one of the most important geopolitical regions for the People’s Republic of China”. Academia p.2 https://www.academia.edu/1931497/The_Strait_of_Malacca_as_one_of_the_most_important_geopolitical_regions_for_the_People_s_Republic_of_China ανακτήθηκε την 12-05-18.

[13] https://stevenyohanes.wordpress.com/2013/11/29/155/ ανακτήθηκε την 12-05-18.

[14] Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Η Θαλάσσια Στρατηγική της Κίνας και Ανταγωνισμοί στην Νότια Κινεζική Θάλασσα”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 14-05-18.

[15] Coulter, D. (2002), “Globalisation of Maritime Commerce: the Rise of Hub Ports. In S. J. Tangredi, Globalization and Maritime Power”, National Defence University Press.

[16] Farley Robert (2018), “Could the US Navy Blockade China in Wartime?”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2018/05/could-the-us-navy-blockade-china-in-wartime/ ανακτήθηκε την 16-05-18.

[17] Collins Gabriel (2018), “A Maritime Oil Blockade Against China—Tactically Tempting but Strategically Flawed”, Naval War College Review.

[18] Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Η Θαλάσσια Στρατηγική της Κίνας και Ανταγωνισμοί στην Νότια Κινεζική Θάλασσα”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 14-05-18.

[19] Macias Amanda (2018), “China quietly installed defensive missile systems on strategic Spratly Islands in hotly contested South China Sea”, cnbc, https://www.cnbc.com/2018/05/02/china-added-missile-systems-on-spratly-islands-in-south-china-sea.html ανακτήθηκε την 12-01-19.

[20] Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Η Θαλάσσια Στρατηγική της Κίνας και Ανταγωνισμοί στην Νότια Κινεζική Θάλασσα”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 14-05-18.

[21] Όπως την μεγάλη άσκηση που πραγματοποίησε τον Μάιο του 2016. Office of the Secretary of Defense (2017), “Annual report to Congress. Military and Security Developments Involving the People’s Republic of China 2017 ,σ. 3-4.

[22] Οι επενδύσεις της Κίνας σε πάνω από 40 λιμενικά έργα που έχουν ανακοινωθεί ή έχουν ολοκληρωθεί ξεπερνούν τα 46δις $, με τις πέντε μεγαλύτερες από αυτές στην Τανζανία (Bagamoyo – 10δις $), στην Σρι Λάνκα (Κολόμπο και Habamtota – 3δις$), στην Βιρμανία [Μιανμάρ] (Νήσος Maday – 2.5 δις $ ), στην Αυστραλία (Darwin, Newcastle, και Melbourne- 2,2 δις $) και στο Ισραήλ (Ashdod και Haifa- 2,9 δισ $) στις οποίες το επίπεδο της ιδιοκτησίας και το πεδίο των επενδύσεων ποικίλλουν. Mercy A. K. (2017) “The Power of Ports: China’s Maritime March. Insights from Sam Beatson”, The Diplomat.

[23] Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Η Θαλάσσια Στρατηγική της Κίνας και Ανταγωνισμοί στην Νότια Κινεζική Θάλασσα”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 14-04-18.

[24] Roche Elizabeth (2018), “Indian navy conclave to discuss strategy to counter increased Chinese presence in Indian Ocean”, livemint, https://www.livemint.com/Politics/h8Ya7LZ5HtXfObCzlcUArM/Indian-navy-conclave-to-discuss-strategy-to-counter-increase.html ανακτήθηκε την 14-05-18.

[25] https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-navy-sends-warships-to-malaysia-thailand-to-enhance-maritime-cooperation/articleshow/64150845.cms?from=mdr ανακτήθηκε την 14-5-18.

[26] https://sputniknews.com/asia/201805181064579455-indonesia-gives-island-access-india/

ανακτήθηκε την 01-06-18.

[27] Linehan Merlin (2014), “The Geopolitics of the Straits of Malacca”, Rising Powers, https://rising-powers.com/2014/06/20/the-geopolitics-of-the-straits-of-malacca/ ανακτήθηκε την 12-05-18.

[28] https://stevenyohanes.wordpress.com/2013/11/29/155/ ανακτήθηκε την 14-05-18.

[29] Bowie Nile (2018), “The shape of things to come under Mahathir 2.0”, Asia Times,

http://www.atimes.com/article/the-shape-of-things-to-come-under-mahathir-2-0/ ανακτήθηκε την 16-05-18.

[30] Roche Elizabeth (2018), “Indian navy conclave to discuss strategy to counter increased Chinese presence in Indian Ocean”, livemint, https://www.livemint.com/Politics/h8Ya7LZ5HtXfObCzlcUArM/Indian-navy-conclave-to-discuss-strategy-to-counter-increase.html ανακτήθηκε την 14-05-18.

[31] Roche Elizabeth (2018), “Indian navy conclave to discuss strategy to counter increased Chinese presence in Indian Ocean”, livemint, https://www.livemint.com/Politics/h8Ya7LZ5HtXfObCzlcUArM/Indian-navy-conclave-to-discuss-strategy-to-counter-increase.html ανακτήθηκε την 14-05-18.

[32] Office of the Secretary of Defense (2015), “Asia-pacific. Maritime Security Strategy” ,σ. 1-2.

[33] Office of the Secretary of Defense (2015), “Asia-pacific. Maritime Security Strategy” ,σ. 19-34.

[34] Panda Ankit (2019), “Trump Signs Asia Reassurance Initiative Act Into Law”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2019/01/trump-signs-asia-reassurance-initiative-act-into-law/ ανακτήθηκε την 12-01-19.

[35] Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Οι FONOPs της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας στην εποχή Τράμπ”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 14-05-18.

[36] Heydarian Richard Javad (2018), “Boil, toil and more trouble in South China Sea”, Asia Times, http://www.atimes.com/article/boil-toil-and-more-trouble-in-south-china-sea/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

[37] Office of the Secretary of Defense (2015), “US, Singapore Navy Staff Talks Bolster Readiness and Partnership in Indo-Pacific Region” ,US Pacific Command, http://www.pacom.mil/Media/News/News-Article-View/Article/1518299/us-singapore-navy-staff-talks-bolster-readiness-and-partnership-in-indo-pacific/ ανακτήθηκε την 13-05-18.

[38] Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ματίς μέσα σε ένα χρόνο την περίοδο 2017-2018 έχει επισκεφτεί όλες τις χώρες της περιοχής (βλ. επίσημα στοιχεία από https://www.defense.gov/News/Special-Reports/).

[39] Office of the Secretary of Defense (2015), “Asia-pacific. Maritime Security Strategy” ,σ. 19-34.

[40] Houk Caroline (2018), “Pentagon Rebrands PACOM as ‘Indo-Pacific Command’, DefenceOne, https://www.defenseone.com/threats/2018/05/pentagon-rebrands-pacom-indo-pacific-command/148612/?oref=DefenseOneFB ανακτήθηκε την 01-06-18.

[41] Καρανικολός Κωνσταντίνος (2017), “Η Θαλάσσια Στρατηγική της Κίνας και Ανταγωνισμοί στην Νότια Κινεζική Θάλασσα”, Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, http://www.idis.gr/?p=4548 ανακτήθηκε την 14-05-18.

[42] Kausican Bilahari (2018), “ASEAN: Agnostic on the Free and Open Indo-Pacific”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2018/05/asean-agnostic-on-the-free-and-open-indo-pacific/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

[43] Parameswaran Prashanth (2019), “Why the First China-ASEAN Maritime Exercise Matters”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2018/10/why-the-first-china-asean-maritime-exercise-matters/ ανακτήθηκε την 12-01-19.

[44] Heydarian Richard Javad (2018), “Philippines draws three hard lines on China”, Asia Times, http://www.atimes.com/article/philippines-draws-three-hard-new-lines-on-china/ ανακτήθηκε την 01-06-18.

[45] Lintner Bertil (2018), “Island outposts get upgrade as Duterte draws ‘red lines’ in South China Sea”, Asia Times, http://www.atimes.com/article/island-outposts-get-upgrade-as-duterte-draws-red-lines-in-south-china-sea/ ανακτήθηκε την 01-06-18.